Romence klitik zamirlerin sırası

Bir Romence fiil hem kısa biçimli bir dolaylı nesne zamiri hem de kısa biçimli bir doğrudan nesne zamiri aldığında iki klitik bir küme oluşturur: Mi-l trimite. (Onu bana gönderiyor.) Temel sıra değişmez: yönelme klitiği belirtme klitiğinden önce gelir. Kümenin fiile göre konumu ise fiil biçimine bağlıdır.

Romence bir klitik kümesinde sıra nasıldır?

Önce dolaylı nesneyi, ardından doğrudan nesneyi belirle ve yönelme klitiğini belirtme klitiğinden önce getir: yönelme + belirtme. Klitik, fiile bağlı kısa ve vurgusuz biçimdir; biçimlerin ayrı ayrı listeleri için vurgusuz doğrudan nesne zamirleri ve vurgusuz dolaylı nesne zamirleri konularına bak.

• Alıcıyı, yararlanıcıyı veya eylemden etkilenen kişiyi bulmak için cui? (kime?) diye sor. Böylece îmi, îți, îi, ne, vă veya le gibi bir yönelme klitiği seçersin.
• Doğrudan nesneyi bulmak için pe cine? (kimi?) veya ce? (neyi?) diye sor. Böylece mă, te, îl, o, ne, vă, îi veya le gibi bir belirtme klitiği seçersin.
• İki rolü bu sıraya koy: Mi-l trimite. (Onu bana gönderiyor.) İlk klitik alıcıyı belirtir; ikincisi ise gönderilen şeyin yerini tutar.
• Tam bir isim veya vurgulu bir zamir, daha geniş bir nesne yineleme yapısında da bulunabilir; ancak bu, iki klitiğin kendi içindeki sırasından ayrı bir seçimdir.

Klitik kümesi nereye gelir?

Yönelme klitiğini belirtme klitiğinden önce tut, ardından kümeyi fiil biçiminin gerektirdiği konuma yerleştir. Aşağıdaki sıradan çekimli biçimlerde küme fiilden veya yardımcı fiilden önce, olumlu emir kipinde ise fiilden sonra gelir.

Aynı fiil öncesi kalıp, bildirme kipinin diğer basit biçimlerinde de kullanılır. O să ile kurulan gelecek zamanda dilek kipi konumunu kullan: O să mi-l trimită. (Onu bana gönderecek.) Să sözcüğünden sonra să îmi spună gibi açık bir tek klitik biçimi de să-mi spună gibi kısa bir biçim de görülür; iki klitikli bir kümede yönelme klitiğini yine önce getir: să mi-l spună (onu bana söylemesi).

Klitiklerin biçimi neden değişir?

Klitikler birleştiğinde bazı biçimler baştaki ünlüsünü düşürür veya özel bir kısa biçime girer. Bu yazım değişiklikleri görevlerini değiştirmez: ilk öge hâlâ yönelme, ikinci öge ise belirtme hâlindedir.

Birleşik geçmiş zaman bu yazım ayrımını özellikle görünür kılar. Eril veya nötr tekil doğrudan nesneyle belirtme klitiği yardımcı fiile bağlanır: Mi l-a trimis. (Onu bana gönderdi.) Dişil tekil o ise ortacı izler: Mi-a trimis-o. (Onu bana gönderdi.) Her kümeyi tek bir sözcüğe sıkıştırmaya çalışmak yerine bu yazımları yapıya göre öğren.

İki rolü nasıl ayırt edersin?

Bazı biçimler, özellikle îi, le, ne ve vă, hem belirtme hem yönelme hâlinde olabilir. Rolü fiil ve cümlenin anlamı belirler: Îi văd la gară. (Onları istasyonda görüyorum.) ile Îi dau cartea. (Ona kitabı veriyorum.) cümlelerini karşılaştır.

• Îi văd la gară cümlesinde îi, pe cine? (kimi?) sorusunu yanıtlar ve eril ya da karma çoğul doğrudan nesnedir. Cümlede yalnızca bir kısa nesne zamiri bulunduğu için ikinci bir klitik yoktur.
• Îi dau cartea cümlesinde îi, cui? (kime?) sorusunu yanıtlar ve alıcıyı belirtir. Kitabın yerini de bir klitik alırsa sıra I-o dau. (Onu ona veriyorum.) olur.
• Le citesc cümlesinde le, dişil veya nötr çoğul şeylerin yerini tutabilir; Le trimit documentele cümlesinde ise belgeleri alan kişileri belirtebilir. Hâli yalnızca Türkçe karşılıktan çıkarma.
• Bir kümedeki biçimleri yüzeydeki yazımlarına göre değil, görevleri ve konumlarıyla çözümle: Ni le explică. (Onları bize açıklıyor.) cümlesinde yönelme ni- ile belirtme le bir araya gelir.

Kaçınılacak hatalar

• Sırayı tersine çevirme: l-mi değil, mi-l (bana + onu) kullan. Türkçe karşılıkta doğrudan nesne önce gelse bile Romencede yönelme klitiği önce gelir.
• Emir kipindeki konumu sıradan bir şimdiki zaman cümlesine aktarma: Mi-l trimite. "Onu bana gönderiyor" anlamına gelir; Trimite-mi-l! ise "Onu bana gönder!" komutudur.
• Birleşik geçmiş zamanı tek ve değişmez bir kalıp sanma. Mi l-a trimis ile Mi-a trimis-o biçimlerini karşılaştır; dişil tekil o, ortaçtan sonra kendine özgü bir konuma gelir.
• i-l, ni-l veya li-l biçimlerini ayrı ayrı ezberlenecek yeni zamirler sanma. Bunlar yönelme biçimleriyle belirtme hâlindeki îl zamirinin birleşimleridir.
• Tam yönelme biçimini kümenin kısa üyesi gibi kullanma: Mie mi-l trimite, nu ție. (Onu bana gönderiyor, sana değil.) ile tarafsız Mi-l trimite. (Onu bana gönderiyor.) kümesini karşılaştır.