Şimdiki zaman dilek kipi, să ile başlayan bir fiil biçimidir. Genellikle başka bir fiilin veya kişisiz bir ifadenin ardından gelir; istek, rica, yeterlilik, gereklilik ya da olası bir eylem bildirir: Vreau să învăț română. (Romence öğrenmek istiyorum.)
Şimdiki zaman dilek kipi nasıl oluşturulur?
să sözcüğünü özneyle uyumlu şimdiki zaman biçiminin önüne getir. Üçüncü kişide tekil ve çoğul için aynı dilek kipi biçimi kullanılır. Bu biçim çoğu zaman şimdiki zaman haber kipinden farklıdır.
| Kişi | Şimdiki zaman haber kipi | Şimdiki zaman dilek kipi | Örnek |
|---|---|---|---|
| eu | merg | să merg | Vreau să merg. (Gitmek istiyorum.) |
| tu | mergi | să mergi | Poți să mergi. (Gidebilirsin.) |
| el / ea | merge | să meargă | Ea vrea să meargă. (O gitmek istiyor.) |
| noi | mergem | să mergem | Trebuie să mergem. (Gitmemiz gerekiyor.) |
| voi | mergeți | să mergeți | Vă rog să mergeți. (Lütfen gidin.) |
| ei / ele | merg | să meargă | Vor să meargă. (Gitmek istiyorlar.) |
eu, tu, noi ve voi için çoğu fiil şimdiki zaman haber kipiyle aynı biçimi kullanır. Başlıca istisna a fi fiilidir; bu fiilin tam çekimi aşağıda yer alır. Dilek kipini să ve çevresindeki yapı gösterir. Üçüncü kişide haber kipi el merge ile dilek kipi să meargă biçimlerini karşılaştır. Hem el / ea hem de ei / ele için să meargă kullanılır. Romencede bağlam açık olduğunda özne zamiri çoğu zaman kullanılmaz; Romencede özne zamirleri konusuna da bakabilirsin.
Üçüncü kişide ne değişir?
Şimdiki zaman haber kipi karşılaştırma sağlar, ancak evrensel bir dönüştürme formülü vermez. Üçüncü kişide -ă ile biten bir haber kipi biçiminin dilek kipindeki karşılığı çoğu zaman -e ile biter. -e ile biten bir biçimin karşılığı ise çoğu zaman -ă ile biter. Gövde değişikliklerini ve düzensiz fiilleri ayrı ayrı öğren.
| Mastar | Üçüncü kişi haber kipi | Üçüncü kişi dilek kipi | Anlam |
|---|---|---|---|
| a cânta | el cântă | să cânte | şarkı söylemek |
| a lucra | el lucrează | să lucreze | çalışmak |
| a vedea | el vede | să vadă | görmek |
| a veni | el vine | să vină | gelmek |
| a scrie | el scrie | să scrie | yazmak |
Bazı yaygın kalıplarda son ünlüden fazlası değişir: lucrează, să lucreze olur; construiește ise să construiască olur. scrie gibi -ie ile biten biçimler haber ve dilek kiplerinde aynı kalabilir. Bu durumda kipi să ve çevresindeki yapı gösterir. Daha geniş kalıp için Romencede şimdiki zaman gövde değişiklikleri konusuna bak.
Önce hangi düzensiz biçimleri öğrenmelisin?
Sık kullanılan fiiller birden fazla kalıp izler. Sık kullanılan her fiilin altı kişiye ait bütün biçimlerini öğren; özellikle a fi, a avea, a da ve a lua fiillerine dikkat et.
| Fiil | eu | tu | el / ea | noi | voi | ei / ele |
|---|---|---|---|---|---|---|
| a fi (olmak) | să fiu | să fii | să fie | să fim | să fiți | să fie |
| a avea (sahip olmak) | să am | să ai | să aibă | să avem | să aveți | să aibă |
| a da (vermek) | să dau | să dai | să dea | să dăm | să dați | să dea |
| a lua (almak) | să iau | să iei | să ia | să luăm | să luați | să ia |
| a putea (yapabilmek) | să pot | să poți | să poată | să putem | să puteți | să poată |
| a veni (gelmek) | să vin | să vii | să vină | să venim | să veniți | să vină |
| a face (yapmak) | să fac | să faci | să facă | să facem | să faceți | să facă |
| a ști (bilmek) | să știu | să știi | să știe | să știm | să știți | să știe |
| a mânca (yemek) | să mănânc | să mănânci | să mănânce | să mâncăm | să mâncați | să mănânce |
Bu tam çekimleri şimdiki zamanda sık kullanılan düzensiz fiiller ile karşılaştır. să fii, să aibă, să dăm ve să mănânce gibi biçimlerdeki diakritik işaretleri koru.
Başka bir fiilden sonra să ne zaman kullanılır?
İstek, tercih, izin, rica, tavsiye, yeterlilik ve bilgi bildiren yaygın fiillerden sonra dilek kipini kullan. İkinci fiilin öznesi ilk fiilin öznesiyle aynı veya farklı olabilir.
| Özneler arasındaki ilişki | Kullanım | Romence | Doğal Türkçe |
|---|---|---|---|
| Aynı özne | İstek | Vreau să citesc mai mult. | Daha çok okumak istiyorum. |
| Aynı özne | Yeterlilik | Putem să plecăm acum. | Şimdi gidebiliriz. |
| Aynı özne | Tercih | Prefer să rămân acasă. | Evde kalmayı tercih ediyorum. |
| Farklı özne | Rica | Te rog să aștepți aici. | Lütfen burada bekle. |
| Farklı özne | Tavsiye | Îl sfătuiesc să nu plece. | Ona gitmemesini tavsiye ediyorum. |
| Farklı özne | İzin | O las să vorbească. | Konuşmasına izin veriyorum. |
İkinci fiilin öznesi çoğu zaman bağlamdan anlaşılır: Vreau să vii, senin gelmeni istediğim anlamına gelir. Karşıtlık kurmak veya anlamı netleştirmek için bu özneyi açıkça belirtmen gerekirse öznenin önüne ca, ardından da să getir: Vreau ca tu să vii, nu ca el să vină. (Onun değil, senin gelmeni istiyorum.)
Kişisiz ifadelerden sonra nasıl kullanılır?
Kişisiz ifadelerden sonra da sık sık să ile şimdiki zaman biçimi kullanılır. Bu ifadeler ilk bölümde olağan bir kişi öznesi olmadan gereklilik, değerlendirme, olasılık veya tavsiye bildirir.
| İşlev | Romence örnek | Doğal Türkçe |
|---|---|---|
| Gereklilik | Trebuie să plecăm. | Gitmemiz gerekiyor. |
| Değerlendirme | E bine să exersezi. | Pratik yapmak iyi olur. |
| Olasılık | Se poate să plouă. | Yağmur yağabilir. |
| Tavsiye | Se recomandă să nu ieșiți noaptea. | Geceleri dışarı çıkmamanız tavsiye edilir. |
| Beğeni | Îmi place să citesc dimineața. | Sabahları okumayı seviyorum. |
Nasıl olumsuz yapılır ve kısa zamirler nereye yerleştirilir?
Olumsuzluk sözcüğü nu ile vurgusuz zamirleri să ve fiilin arasına yerleştir. Olumsuz bir grupta nu zamirden önce gelir: să nu-mi spui; să-mi nu spui denmez.
| Kalıp | Romence | Anlam |
|---|---|---|
| Yalın olumsuz | Vreau să nu întârzii. | Geç kalmak istemiyorum. |
| Bir kısa zamir | Te rog să-mi scrii. | Lütfen bana yaz. |
| Olumsuzluk ve zamir | Te rog să nu-mi scrii azi. | Lütfen bugün bana yazma. |
| Dönüşlü zamir | Trebuie să te îmbraci. | Giyinmen gerekiyor. |
| Olumsuz dönüşlü yapı | E bine să nu te grăbești. | Acele etmemen iyi olur. |
Kısa nesne veya dönüşlülük zamirleri să sözcüğünden sonra fiile yakın durur: să-l văd (onu görmek), să-i spun (ona söylemek) ve să mă opresc (durmak). Olumsuzluk sözcüğü nu için genel yerleşim kuralını Romencede nu ile olumsuzluk konusunda bulabilirsin.
o să neden aynı biçimleri kullanır?
Gelecek zaman kalıbı o să da să sonrasında kullanılan şimdiki zaman biçimlerini alır. Ancak bu yapının anlamı istek, rica veya gereklilik değil, gelecektir: Mâine o să merg la București. (Yarın Bükreş'e gideceğim.) Tam oluşumu ve kullanımı için o să ile gelecek zaman konusuna bak.
Bu kalıpta nu ve kısa zamirler de bulunabilir: Nu o să-mi uit pașaportul. (Pasaportumu unutmayacağım.) Konuşmada ve yazıda kısalmış olumsuz biçim n-o să da kullanılır. o să merg ifadesini "gitmek istiyorum" diye yorumlama; burada o să gelecek zamanı gösterir.
să Türkçede her zaman mastarla mı karşılanır?
Romencedeki her să yan cümlesini karşılayan tek bir Türkçe biçim yoktur. Temel fiile ve bağlama göre Türkçede mastar, iyelik eki alan bir ad-fiil, çekimli bir yan cümle veya dilek kipi kullanılabilir. Romence să sözcüğünü tek başına değil, yapının tamamını çevir.
| Romence yapı | Doğal Türkçe | Nelere dikkat etmelisin? |
|---|---|---|
| Vreau să învăț. | Öğrenmek istiyorum. | Özneler aynı olduğu için Türkçede öğrenmek mastarı kullanılır. |
| Îmi place să citesc. | Okumayı seviyorum. | Türkçede eylem adı belirtme hâli eki alır: okumayı. |
| Trebuie să plecăm. | Gitmemiz gerekiyor. | Türkçede eylem adı kişi bildiren iyelik eki alır. |
| Vreau ca tu să vii. | Senin gelmeni istiyorum. | İkinci özne Romencede açıkça belirtilmiştir; Türkçede de senin ile gösterilir. |
a putea fiili Romencede başka bir yapıya da izin verir: Hem Pot să vin hem de Pot veni, "gelebilirim" demenin standart yollarıdır. a putea kalıbını să alan her fiile otomatik olarak uygulama. Her temel fiilin gerektirdiği yapıyı kullan.
Kaçınılacak hatalar
- Üçüncü kişide haber kipini otomatik olarak kullanma: Ea vrea să merge değil, Ea vrea să meargă de.
- Çekimlenmemiş, a ile kurulan mastarın önüne să getirme: Vreau să a citi değil, Vreau să citesc kullan.
- Olumsuzluk sözcüğü nu biçimini kısa zamirden sonra koyma: să-mi nu spui değil, să nu-mi spui de.
- Gelecek zaman bildiren o să merg yapısını, istek veya rica bildiren şimdiki zaman dilek kipiyle karıştırma; anlamı çevresindeki yapı belirler.
- Bir düzensiz kalıbın başka bir düzensiz kalıbı belirlediğini varsayma: să fiu, să am, să dau, să iau ve să merg biçimlerini kendi fiillerinin çekimleri olarak öğren.
"O gitmek istiyor" anlamını doğru veren cümle hangisidir?
- Ea vrea să merge.
- Ea vrea să meargă.
- Ea vrea să mergi.
- Ea vrea o să meargă.
a merge fiilinin üçüncü tekil kişi dilek kipi să meargă biçimidir. Bu biçim üçüncü çoğul kişide de kullanılır; merge haber kipi, mergi ise ikinci tekil kişi biçimidir.
Doğru biçimi seç: Noi vrem ___ acasă.
- să rămânem
- să rămâne
- să rămâi
- să rămână
Özne noi olduğu için birinci çoğul kişi biçimi să rămânem kullanılır. să rămână biçimi üçüncü kişiye, să rămâi ise ikinci tekil kişiye aittir.
Olumsuzluk sözcüğü ile klitik zamiri doğru yerleştiren cümle hangisidir?
- Vreau să-mi nu spui.
- Vreau nu să-mi spui.
- Vreau să nu-mi spui.
- Vreau să nu spui-mi.
Hem nu hem de vurgusuz zamir să ile fiilin arasında yer alır ve önce nu gelir: să nu-mi spui. Diğer seçeneklerde bu öğelerden en az biri yanlış yerdedir.
"Senin gelmeni istiyorum" anlamını, tu öznesini açıkça belirterek en doğal biçimde veren Romence cümle hangisidir?
- Vreau tu să vii.
- Vreau ca tu să vii.
- Vreau ca tu vii.
- Vreau să tu vii.
Farklı özne olan tu açıkça belirtilince ca tu să vii yapısı kullanılır. să vii biçimi tu ile uyumludur. Açık özne kalıbında hem ca hem de să bu konumlarda bulunmalıdır.
Gelecek zamanı ifade etmek için o să kullanan cümle hangisidir?
- Vreau să plec acum.
- Te rog să pleci acum.
- O să plec mâine.
- E bine să plecăm acum.
O să plec mâine, "yarın gideceğim" anlamına gelir: o să, şimdiki zaman biçimi plec ile birlikte gelecek zamanı kurar. Diğer cümlelerde să istek, rica veya değerlendirme bildiren ifadelerden sonra gelir.