Şimdiki zaman dilek kipi, să ile başlayan bir fiil biçimidir. Genellikle başka bir fiilin veya kişisiz bir ifadenin ardından gelir; istek, rica, yeterlilik, gereklilik ya da olası bir eylem bildirir: Vreau să învăț română. (Romence öğrenmek istiyorum.)
Şimdiki zaman dilek kipi nasıl oluşturulur?
Să sözcüğünü, özneyle uyumlu şimdiki zaman biçiminin önüne getir. Üçüncü kişide tekil ve çoğul için aynı dilek kipi biçimi kullanılır; bu biçim çoğu zaman şimdiki zaman haber kipinden farklıdır.
| Kişi | Şimdiki zaman haber kipi | Şimdiki zaman dilek kipi | Örnek |
|---|---|---|---|
| eu | merg | să merg | Vreau să merg. (Gitmek istiyorum.) |
| tu | mergi | să mergi | Poți să mergi. (Gidebilirsin.) |
| el / ea | merge | să meargă | Ea vrea să meargă. (O gitmek istiyor.) |
| noi | mergem | să mergem | Trebuie să mergem. (Gitmemiz gerekiyor.) |
| voi | mergeți | să mergeți | Vă rog să mergeți. (Lütfen gidin.) |
| ei / ele | merg | să meargă | Vor să meargă. (Gitmek istiyorlar.) |
Eu, tu, noi ve voi için fiil biçimi şimdiki zaman haber kipiyle aynıdır; dilek kipini să ve çevresindeki yapı gösterir. Üçüncü kişide el merge ile el să meargă biçimlerini karşılaştır: dilek kipinde să meargă kullanılır ve bu biçim hem el / ea hem de ei / ele için aynıdır. Romencede bağlam açık olduğunda özne zamiri çoğu zaman kullanılmaz; Romencede özne zamirleri konusuna da bakabilirsin.
Üçüncü kişide ne değişir?
Şimdiki zaman haber kipini evrensel bir dönüştürme formülü olarak değil, yararlı bir karşılaştırma noktası olarak kullan. Üçüncü kişide -ă ile biten bir haber kipi biçiminin dilek kipindeki karşılığı çoğu zaman -e ile; -e ile biten bir biçimin karşılığı ise çoğu zaman -ă ile biter. Yine de gövde değişikliklerini ve düzensiz fiilleri ayrı ayrı öğrenmek gerekir.
| Mastar | Üçüncü kişi haber kipi | Üçüncü kişi dilek kipi | Anlam |
|---|---|---|---|
| a cânta | el cântă | să cânte | şarkı söylemek |
| a lucra | el lucrează | să lucreze | çalışmak |
| a vedea | el vede | să vadă | görmek |
| a veni | el vine | să vină | gelmek |
| a scrie | el scrie | să scrie | yazmak |
Bazı yaygın kalıplarda yalnızca son ünlü değişmez: lucrează, să lucreze olur; construiește ise să construiască olur. Scrie gibi -ie ile biten biçimler haber ve dilek kiplerinde aynı kalabilir; bu yüzden să işareti ve cümle yapısı önemlidir. Daha geniş kalıp için Romencede şimdiki zaman gövde değişiklikleri konusuna bak.
Önce hangi düzensiz biçimleri öğrenmelisin?
Sık kullanılan fiillerin hepsi tek bir öngörülebilir kalıba uymaz. Özellikle a fi, a avea, a da ve a lua gibi önemli fiillerin altı kişiye ait bütün biçimlerini öğren.
| Fiil | eu | tu | el / ea | noi | voi | ei / ele |
|---|---|---|---|---|---|---|
| a fi (olmak) | să fiu | să fii | să fie | să fim | să fiți | să fie |
| a avea (sahip olmak) | să am | să ai | să aibă | să avem | să aveți | să aibă |
| a da (vermek) | să dau | să dai | să dea | să dăm | să dați | să dea |
| a lua (almak) | să iau | să iei | să ia | să luăm | să luați | să ia |
| a putea (yapabilmek) | să pot | să poți | să poată | să putem | să puteți | să poată |
| a veni (gelmek) | să vin | să vii | să vină | să venim | să veniți | să vină |
Diğer yararlı çekimler arasında a face: să fac, să faci, să facă, să facem, să faceți, să facă; a ști: să știu, să știi, să știe, să știm, să știți, să știe ve a mânca: să mănânc, să mănânci, să mănânce, să mâncăm, să mâncați, să mănânce bulunur. Bunları şimdiki zamanda sık kullanılan düzensiz fiiller ile karşılaştır; să fii, să aibă, să dăm ve să mănânce gibi biçimlerdeki aksan işaretlerini koru.
Başka bir fiilden sonra să ne zaman kullanılır?
İstek, tercih, izin, rica, tavsiye, yeterlilik ve bilgi bildiren yaygın fiillerden sonra dilek kipini kullan. İkinci fiilin öznesi ilk fiilin öznesiyle aynı veya farklı olabilir.
| Özneler arasındaki ilişki | Romence | Anlam |
|---|---|---|
| Aynı özne: istek | Vreau să citesc mai mult. | Daha çok okumak istiyorum. |
| Aynı özne: yeterlilik | Putem să plecăm acum. | Şimdi gidebiliriz. |
| Aynı özne: tercih | Prefer să rămân acasă. | Evde kalmayı tercih ediyorum. |
| Farklı özne: rica | Te rog să aștepți aici. | Lütfen burada bekle. |
| Farklı özne: tavsiye | Îl sfătuiesc să nu plece. | Ona gitmemesini tavsiye ediyorum. |
| Farklı özne: izin | O las să vorbească. | Konuşmasına izin veriyorum. |
İkinci fiilin öznesi çoğu zaman bağlamdan anlaşılır: Vreau să vii, senin gelmeni istediğim anlamına gelir. Karşıtlık kurmak veya anlamı netleştirmek için bu özneyi açıkça belirtmen gerekirse öznenin önüne ca, ardından da să getir: Vreau ca tu să vii, nu ca el să vină. (Onun değil, senin gelmeni istiyorum.)
Kişisiz ifadelerden sonra nasıl kullanılır?
Kişisiz ifadelerden sonra da sık sık să ile şimdiki zaman biçimi kullanılır. Bu ifadeler ilk cümlede olağan bir kişi öznesi olmadan gereklilik, değerlendirme, olasılık veya tavsiye bildirir.
| İşlev | Romence örnek | Anlam |
|---|---|---|
| Gereklilik | Trebuie să plecăm. | Gitmemiz gerekiyor. |
| Değerlendirme | E bine să exersezi. | Pratik yapmak iyidir. |
| Olasılık | Se poate să plouă. | Yağmur yağabilir. |
| Tavsiye | Se recomandă să nu ieșiți noaptea. | Geceleri dışarı çıkmamanız tavsiye edilir. |
| Beğeni | Îmi place să citesc dimineața. | Sabahları okumayı seviyorum. |
Aynı yapı, a avea fiilinden sonra bir soru sözcüğüyle birlikte de görülür: Nu am unde să merg. (Gidecek hiçbir yerim yok.) Amaç bildiren ve başka türdeki yan cümlelerde de kullanılır: Merg la magazin ca să cumpăr pâine. (Ekmek almak için dükkâna gidiyorum.)
Nasıl olumsuz yapılır ve kısa zamirler nereye yerleştirilir?
Nu ve vurgusuz zamirleri să ile fiilin arasına yerleştir. Olumsuz bir grupta nu zamirden önce gelir: să nu-mi spui; să-mi nu spui denmez.
| Kalıp | Romence | Anlam |
|---|---|---|
| Yalın olumsuz | Vreau să nu întârzii. | Geç kalmak istemiyorum. |
| Bir kısa zamir | Te rog să-mi scrii. | Lütfen bana yaz. |
| Olumsuzluk ve zamir | Te rog să nu-mi scrii azi. | Lütfen bugün bana yazma. |
| Dönüşlü zamir | Trebuie să te îmbraci. | Giyinmen gerekiyor. |
| Olumsuz dönüşlü yapı | E bine să nu te grăbești. | Acele etmemen iyi olur. |
Kısa nesne veya dönüşlülük zamirleri să sözcüğünden sonra fiile yakın durur: să-l văd (onu görmek), să-i spun (ona söylemek) ve să mă opresc (durmak). Nu sözcüğünün genel yerleşim kuralı için Romencede nu ile olumsuzluk konusuna bak.
o să neden aynı biçimleri kullanır?
Gelecek zaman kalıbı o să da să sonrasında kullanılan şimdiki zaman biçimlerini alır. Ancak bu yapının anlamı istek, rica veya gereklilik değil, gelecektir: Mâine o să merg la București. (Yarın Bükreş'e gideceğim.)
| Kişi | o să ile gelecek zaman | Anlam |
|---|---|---|
| eu | o să merg | gideceğim |
| tu | o să mergi | gideceksin |
| el / ea | o să meargă | gidecek |
| noi | o să mergem | gideceğiz |
| voi | o să mergeți | gideceksiniz |
| ei / ele | o să meargă | gidecekler |
Bu kalıpta nu ve kısa zamirler de bulunabilir: Nu o să-mi uit pașaportul. (Pasaportumu unutmayacağım.) Konuşmada ve yazıda kısalmış olumsuz biçim n-o să da kullanılır. O să merg ifadesini "gitmek istiyorum" diye yorumlama; burada o să gelecek zamanı gösterir.
să Türkçede her zaman mastarla mı karşılanır?
Romencedeki her să yan cümlesini karşılayan tek bir Türkçe biçim yoktur. Temel fiile ve bağlama göre Türkçede mastar, iyelik eki alan bir ad-fiil, çekimli bir yan cümle veya dilek kipi kullanılabilir. Să sözcüğünü tek başına değil, yapının tamamını çevir.
| Romence yapı | Doğal Türkçe | Nelere dikkat etmelisin? |
|---|---|---|
| Vreau să învăț. | Öğrenmek istiyorum. | Özneler aynı olduğu için Türkçede öğrenmek mastarı kullanılır. |
| Îmi place să citesc. | Okumayı seviyorum. | Türkçede eylem adı belirtme hâli eki alır: okumayı. |
| Trebuie să plecăm. | Gitmemiz gerekiyor. | Türkçede eylem adı kişi bildiren iyelik eki alır. |
| Vreau ca tu să vii. | Senin gelmeni istiyorum. | İkinci özne Romencede açıkça belirtilmiştir; Türkçede de senin ile gösterilir. |
| Să plec? | Gideyim mi? | Bağımsız dilek kipi bir soru veya öneri ifade edebilir. |
Bazı fiiller Romencede başka bir yapıya da izin verir. A putea fiilinden sonra hem Pot să vin hem de Pot veni, "gelebilirim" demenin standart yollarıdır. Ancak să alan her fiil yalın mastarla kullanılamaz; bu yüzden temel fiilin gerektirdiği yapıyı koru.
Kaçınılacak hatalar
- Üçüncü kişide haber kipini otomatik olarak kullanma: Ea vrea să merge değil, Ea vrea să meargă de.
- Çekimlenmemiş, a ile kurulan mastarın önüne să getirme: Vreau să a citi değil, Vreau să citesc kullan.
- Nu sözcüğünü kısa zamirden sonra koyma: să-mi nu spui değil, să nu-mi spui de.
- Gelecek zaman bildiren o să merg yapısını, istek veya rica bildiren şimdiki zaman dilek kipiyle karıştırma; anlamı çevresindeki yapı belirler.
- Bir düzensiz kalıbın başka bir düzensiz kalıbı belirlediğini varsayma: să fiu, să am, să dau, să iau ve să merg biçimlerini kendi fiillerinin çekimleri olarak öğren.
"O gitmek istiyor" anlamını doğru veren cümle hangisidir?
- Ea vrea să merge.
- Ea vrea să meargă.
- Ea vrea să mergi.
- Ea vrea o să meargă.
A merge fiilinin üçüncü tekil kişi dilek kipi să meargă biçimidir. Bu biçim üçüncü çoğul kişide de kullanılır; merge haber kipi, mergi ise ikinci kişi biçimidir.
Doğru biçimi seç: Noi vrem ___ acasă.
- să rămânem
- să rămâne
- să rămâi
- să rămână
Özne noi olduğu için birinci çoğul kişi biçimi să rămânem kullanılır. Să rămână üçüncü kişi, să rămâi ise ikinci tekil kişi biçimidir.
Olumsuzluk sözcüğü ile klitik zamiri doğru yerleştiren cümle hangisidir?
- Vreau să-mi nu spui.
- Vreau nu să-mi spui.
- Vreau să nu-mi spui.
- Vreau să nu spui-mi.
Hem nu hem de vurgusuz zamir să ile fiilin arasında yer alır ve önce nu gelir: să nu-mi spui. Diğer seçeneklerde bu öğelerden en az biri yanlış yerdedir.
"Senin gelmeni istiyorum" anlamını, tu öznesini açıkça belirterek en doğal biçimde veren Romence cümle hangisidir?
- Vreau tu să vii.
- Vreau ca tu să vii.
- Vreau ca tu vii.
- Vreau să tu vii.
Farklı özne olan tu açıkça belirtilince ca tu să vii yapısı kullanılır. Să vii biçimi tu ile uyumludur; bu yapıda ca, să sözcüğünün yerini alamaz.
Gelecek zamanı ifade etmek için o să kullanan cümle hangisidir?
- Vreau să plec acum.
- Te rog să pleci acum.
- O să plec mâine.
- E bine să plecăm acum.
O să plec mâine, "yarın gideceğim" anlamına gelir: o să, şimdiki zaman biçimi plec ile birlikte gelecek zamanı kurar. Diğer cümlelerde să; istek, rica veya değerlendirme bildiren ifadelerden sonra gelir.