Yönelme hâli isteyen edatlar

Romencede, tamamlayıcısı yönelme hâli değerinde olan küçük ama yararlı bir edat ve edat benzeri öğe grubu vardır: Am reușit datorită sprijinului tău. (Senin desteğin sayesinde başardım.) İsim son eki çoğu zaman tamlayan hâli son ekine benzer; çünkü Romencede isimlerin tamlayan ve yönelme hâlleri genellikle aynı görünür biçimi kullanır. Hâl sisteminin genel görünümü için Romencede hâl sistemine bak.

Romencede hangi öğeler yönelme hâlini ister?

Yansız standart Romencede temel grup olarak datorită, grație, mulțumită, conform, potrivit ve contrar öğelerini öğren. İlk üçü açıkça "sayesinde" anlamı taşıyan edatlardır; son üçü ise uygunluk ya da karşıtlık bildirir.

Geleneksel hâl açıklamalarında yukarıdaki altı öğenin de yönelme hâlinde bir tamamlayıcı aldığı öğretilir. Güncel sözlükler bu kullanımlarda conform, potrivit ve contrar öğelerini zarf olarak sınıflandırır. Bu nedenle burada "yönelme hâli isteyen" ifadesi, öğenin kendisindeki bir çekim değişikliğini değil, ardından gelen isim grubunun hâl değerini anlatır. "Sayesinde" anlamındaki diğer üç biçim ise edattır.

Bunlardan sonra hangi isim biçimleri gelir?

İsim grubunun olağan tamlayan-yönelme biçimini kullan: belirsiz tanımlık unui, unei ya da unor; belirli tanımlık ise genellikle -(u)lui, -i ya da -lor olur. Hâli isteyen öğe değişmez; cinsiyet ve sayı, isim grubuna ve onunla uyumlu sıfata aittir.

• Dişil tekil bir ismin gövdesi gözle görülür biçimde değişebilir: lege, legii; colegă ise colegei olur. Bu değişiklik isim biçimiyle ilgilidir; datorită ya da conform ile uyum değildir.
• Belirli çoğul biçim -lor ile biter: datorită eforturilor, conform regulilor ve contrar așteptărilor. Bu yüzden aynı -lor eki tamlayan ya da yönelme hâlini gösterebilir; kararı hâli isteyen öğe ve anlam verir.
• Hâli isteyen öğeyi isimle uyumlu hâle getirme: dişil bir biçim olan conformă legii yerine conform legii kullan. Zarf işleviyle hâl belirleyen potrivit de dişil veya çoğul bir isimden önce bile potrivit olarak kalır.

Hangi zamir biçimleri yönelme hâlini açıkça gösterir?

Bir zamirle birlikte iyelik sıfatı ya da vurgusuz fiil klitiği yerine vurgulu yönelme biçimini kullan: datorită ta değil, datorită ție (senin sayende). İsim biçimlerinin ayırt etmediği durumlarda bu zamirler hâl karşıtlığını görünür kılar.

Edatla kurulan yönelme yapısı, fiile bağlanan klitikle aynı değildir. îi olmadan Datorită profesorului, am înțeles lecția. (Öğretmen sayesinde dersi anladım.) de. îi klitiği ise I-am mulțumit profesorului. (Öğretmene teşekkür ettim.) ya da I-am trimis profesorului raportul. (Raporu öğretmene gönderdim.) gibi fiille kurulan bir yönelme yapısına aittir.

Bu biçimler tamlayan hâli ve sıradan dolaylı nesnelerle nasıl karşıtlık kurar?

Romence isimlerde tamlayan ve yönelme hâli genellikle tek bir biçimde birleşir: profesorului her iki hâli de gösterebilir. İsim çekimlerinin tamamı için isimlerin tamlayan-yönelme biçimlerine bak. Tamlayan hâli isteyen bir söz öbeği; iyelik, kaynak ya da "yüzünden" gibi bir ilişkiyi ifade eder. Yönelme hâli isteyen bir öğe ise pay verilen bir nedeni, uygunluğu ya da karşıtlığı bildirir. Sıradan bir dolaylı nesneyi ise fiil gerektirir; bu nesne genellikle alıcıyı ya da yararlanan kişiyi belirtir.

Hangi anlamı ve kullanım düzeyini seçmelisin?

Hâl kuralı dil bilgiseldir, ancak sözcük seçimi anlam ve üslup taşır. Gündelik yansız düzyazıda öncelikle datorită kullan; minnettarlık anlamı öne çıktığında mulțumită, özenli ya da resmî bir ton gerektiğinde grație seç. İstenmeyen bir neden için yansız Romence genellikle tamlayan hâli isteyen din cauza söz öbeğini tercih eder: Din cauza traficului, am întârziat. (Trafik yüzünden geç kaldım.)

• Datorită olumsuz sonuçlarla kesinlikle kullanılamaz diye bir kural yoktur: konuşan kişi bir nedene bilinçli olarak pay verebilir ya da ironi yaratabilir. Ancak doğrudan suçlama ya da zararı yansız biçimde anlatmak için iyi bir seçenek değildir.
• Conform özellikle bir kural, plan, sözleşme ya da yönetmelikle doğal kullanılır: Conform contractului, plata se face lunar. (Sözleşmeye göre ödeme aylık yapılır.) Potrivit ise çoğu zaman bir kaynak ya da değerlendirme aktarır: Potrivit raportului, riscul este redus. (Rapora göre risk düşüktür.) Her ikisi de resmî, mesleki ve gazetecilik dilinde yaygındır.
• Contrar, "aksine" anlamına gelir ve beklenmeyen bir sonuca ya da karşıtlığa çerçeve oluşturur: Contrar așteptărilor, rezultatul a fost bun. (Beklentilerin aksine sonuç iyiydi.) Birçok bağlamda spre deosebire de gibi gündelik bir açıklamadan daha resmîdir.
• DOOM3, yalın conform planului biçiminin yanı sıra conform cu planul biçimini; potrivit ocaziilor yanında da potrivit cu ocaziile biçimini kaydeder. cu kullanılan varyantlarda cu, belirtme hâlinde bir söz öbeği ister: conform cu planul; conform cu planului değil.

Kaçınılacak hatalar

• Yönelme hâli isteyen bir öğeden sonra iyelik biçimi kullanma: datorită ta değil, datorită ție; tamlayan hâlindeki karşılığı din cauza ta olur.
• Edatlı yönelme yapısından önce fiil klitiği ekleme: Îi datorită profesorului am reușit değil, Datorită profesorului am reușit.
• Hâli yalnızca -ului, -ei ya da -lor eklerine bakarak çıkarma. Yönelme değerindeki conform regulilor ile tamlayan hâlindeki în ciuda regulilor biçimlerini karşılaştır.
• İki conform kalıbını birbirine karıştırma: yalın conform regulamentului tamlayan-yönelme biçimini kullanır; conform cu regulamentul yapısında ise cu edatından sonra belirtme hâli gelir.