Romencede vurgusuz bir zamir, belirli yapılarda yanındaki bir görev sözcüğüyle yazımda tek bir birim oluşturduğunda kısa çizgi kullanılır: M-a sunat Ana (Ana beni aradı). Bu vurgusuz zamirlere klitik de denir. m-a biçiminde mă klitiği ünlüsünü yitirir ve yardımcı fiil a ile birleşir. Her fiil yapısında klitik kısa çizgiyle yazılmaz.
Hangi fiil yapılarında klitik kısa çizgiyle yazılır?
Klitiğin kısa çizgiyle bağlanıp bağlanmayacağını ve kısa çizginin yerini fiil yapısı belirler.
Kısa çizgi, kısa ve vurgusuz bir sözcüğün çoğu zaman bir ünlünün düşmesiyle yanındaki sözcükle ses bakımından tek bir birim oluşturduğunu gösterebilir. Bu olaya ünlü düşmesi denir. Bir klitik yardımcı fiile bağlanabilir, emir kipindeki bir fiilin veya ortacın ardından gelebilir ya da să veya nu ile kısalmış bir birim oluşturabilir.
| Yapı | Klitiğin yeri | Örnek | Anlam |
|---|---|---|---|
| Bileşik geçmiş zaman | a avea yardımcı fiilinden önce; yardımcı fiile kısa çizgiyle bağlı | L-am văzut. | Onu gördüm. |
| Şimdiki zaman dilek kipi | să sözcüğünden sonra; klitiğin biçimi kısalmış veya kaynaşmışsa kısa çizgiyle yazılır | Vreau să-l văd. | Onu görmek istiyorum. |
| Şimdiki zaman koşul kipi | koşul kipi yardımcı fiilinden önce | Mi-aș lua o cafea. | Kendime bir kahve alırdım. |
| Olumlu emir kipi | fiilden sonra; kısa çizgiyle bağlı | Așteaptă-mă! | Beni bekle! |
| Şimdiki zaman | fiilden önce; normalde ayrı | Îl văd. | Onu görüyorum. |
| Standart gelecek zaman | yardımcı fiilden önce; normalde ayrı | Îl voi suna. | Onu arayacağım. |
Zamir ne zaman a avea yardımcı fiiline bağlanır?
Bileşik geçmiş zamanda vurgusuz zamiri yardımcı fiilden önce getir ve ünlüyle başlayan yardımcı fiile kısa çizgiyle bağla. Bu birleşmede bazı klitikler ünlülerini yitirir: mă + a, m-a olur; îl + am ise l-am olur.
| Temel parçalar | Yazılı biçim | Örnek |
|---|---|---|
| mă + a | m-a | M-a sunat Ana. (Ana beni aradı.) |
| te + ai | te-ai | Te-ai întors devreme. (Erken döndün.) |
| îl + am | l-am | L-am întâlnit la gară. (Onunla istasyonda karşılaştım.) |
| ne + am | ne-am | Ne-am văzut ieri. (Dün birbirimizi gördük.) |
| vă + ați | v-ați | V-ați pregătit? (Hazırlandınız mı?) |
| se + a | s-a | S-a trezit devreme. (Erken uyandı.) |
Dişil tekil o biçimine ne olur?
Bileşik geçmiş zamanda doğrudan nesne klitiği o, normalde yardımcı fiilden önce değil, geçmiş zaman ortacından sonra gelir: Am cumpărat-o. (Onu satın aldım.) Bu nedenle cumpărat-o yazılır, o-am cumpărat yazılmaz. Eril veya nötr tekil nesne için L-am cumpărat biçimiyle karşılaştır; dişil tekil nesne için ortaçtan sonra gelen o kalıbını kullan.
Olumsuzluk yazımı nasıl etkiler?
nu sözcüğünü klitik ve fiilden oluşan dizinin önüne getir. Bileşik yardımcı fiille nu ayrı kalırken klitik yardımcı fiile bağlanır. Basit bir fiille ise kısalmış bir klitik nu sözcüğüne bağlanabilir; buna karşılık gelen tam biçimler de standarttır.
- Şimdiki zamanda eril veya nötr tekil bir klitikle hem Nu îl văd hem de kısalmış Nu-l văd biçimi standarttır. Kısalmış biçimde kısa çizgi nu ile kısalmış l biçimini bağlar; văd ayrı kalır.
- Dişil tekil o ile hem Nu o văd hem de kısalmış N-o văd kullanılır. İkinci biçim ünlü düşmesini gösterir.
- Bileşik geçmiş zamanda nu sözcüğünü bütün diziden ayrı tut: Nu mi-a spus nimic. (Bana hiçbir şey söylemedi.) Kısa çizgi mi ile a arasındadır.
- Olumsuz koşul kipinde nu sözcüğünü ayrı tut ve klitiği yardımcı fiile bağla: Nu ți-aș spune asta. (Bunu sana söylemezdim.)
Hangi kısa çizgiler zorunludur, hangileri kabul edilen bir kısalmayı gösterir?
Bazı yapılarda sözcüklerin yazıda bağlanması zorunludur; başka kısa çizgiler ise ayrı da yazılabilen iki biçimin kabul edilmiş kısalmasını gösterir. Bunları, iki ünlünün karşılaştığı her yerde kısa çizgi kullanma izni olarak değil, yapıya özgü seçenekler olarak öğren.
| Durum | Kısa çizgili biçim | Ayrı biçim | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Bu yapıda zorunlu | m-a văzut | mă a văzut değil | Bileşik geçmiş zaman yardımcı fiilinden önce gelen mă klitiği. |
| Bu yapıda zorunlu | dă-l! | dă îl! değil | Olumlu emir kipinden sonra gelen klitik. |
| Kabul edilen kısaltma | n-am timp | nu am timp | Kısa biçim, hızlı konuşmada nu sözcüğündeki ünlünün düşmesini gösterir. |
| Kabul edilen kısaltma | n-aș pleca | nu aș pleca | İkisi de olumsuz koşul kipi anlatır; tam biçimde nu ayrı kalır. |
| Kabul edilen kısaltma | s-o văd | să o văd | Kısa biçim, yaygın kısalmış söyleyişte să ile o sözcüklerini bağlar. |
Kaçınılacak hatalar
- Fiilden önce gelen her klitiği kısa çizgiyle bağlama: Îl văd yaz, Îl-văd yazma; Îl voi vedea yaz, Îl-voi vedea yazma.
- Bileşik geçmiş zamanda zorunlu bir bağlantıyı ayırma: Ne-am întâlnit yaz, Ne am întâlnit yazma.
- Bileşik geçmiş zamanda dişil tekil o biçimini yardımcı fiilden önce getirme: Am văzut-o yaz, O-am văzut yazma.
- İki farklı sınıra dikkat et: Nu-mi spune biçiminde kısa çizgi nu ile mi arasındadır ve spune ayrı kalır; Nu mi-a spus biçiminde ise mi ile yardımcı fiil a arasındadır.
- Olumlu emir kipinin kısa çizgili kalıbını normal bir şimdiki zaman cümlesinde kullanma: Spune-mi! "Bana söyle!" anlamında bir emirdir; Îmi spune. ise "Bana söylüyor." anlamında bir bildirme cümlesidir.
Hangi cümle doğru yazılmıştır ve "Ana beni aradı" anlamına gelir?
- Mă a sunat Ana.
- M-a sunat Ana.
- Mă-a sunat Ana.
- M-a sunat-o Ana.
Ünlüyle başlayan yardımcı fiil a önünde klitik mă, m- biçimine kısalır ve yardımcı fiile kısa çizgiyle bağlanır: M-a sunat Ana.
"Erken döndük" anlamını hangi biçim doğru ifade eder?
- Ne-a întors devreme.
- N-am întors devreme.
- Ne-am întors devreme.
- Ne-am întoarce devreme.
Dönüşlü klitik ne, birinci çoğul kişi yardımcı fiili am önüne gelir ve ona kısa çizgiyle bağlanır: ne-am întors.
Hangi cümlede klitik, standart gelecek zaman yazımına uygun olarak kısa çizgisiz kullanılmıştır?
- Îl voi vedea mâine.
- L-voi vedea mâine.
- Îl-voi vedea mâine.
- Îl voi-vedea mâine.
Standart gelecek zaman yardımcı fiili voi ile klitik, yardımcı fiilden önce ayrı bir sözcük olarak kalır: Îl voi vedea mâine.
Romence Nu o văd cümlesinin yaygın kısaltılmış yazımı hangisidir?
- Nu o văd.
- N-o văd.
- Nu-l văd.
- N-am văzut-o.
Kısaltılmış olumsuz biçim n-o, nu o sözlerinden oluşur. Tam yazım Nu o văd da doğrudur, ancak soru kısaltılmış seçeneği sorar.
Hangi cümle "Bana gerçeği söyle!" anlamındaki olumlu emir kipidir?
- Spune mi adevărul!
- Mi-spune adevărul!
- Să-mi spui adevărul!
- Spune-mi adevărul!
Olumlu emir kipinden sonra vurgusuz zamir fiilin ardına gelir ve ona kısa çizgiyle bağlanır: Spune-mi adevărul!