Türkçedeki -den/-dan eki, Romencede üç farklı edatla karşılanabilir. Bir yerin içi veya coğrafi köken olarak görülen kaynak için din kullan. Bir kişi, kurum, durak veya başlangıç noktası için de la kullan. Kaynak bildiren zarflardan önce de kullan; de aici (buradan) buna bir örnektir. Karşılaştır: Vin din casă, dar plec de la Ana. (Evden geliyorum ama Ana'nın yanından ayrılıyorum.)
Bu üç edat arasında nasıl seçim yapılır: din, de la ve de?
Önce kaynakla kurulan ilişkiyi belirle. İç mekân ya da coğrafi köken için genellikle din kullanılır. Kişi veya başlangıç noktası için genellikle de la kullanılır. Kaynak bildiren bir zarf için genellikle de kullanılır. Yerleşik ifadeler ve bağlam yine de seçimi etkileyebilir.
| Kaynak düşüncesi | Genel başlangıç seçimi | Örnek | Anlam |
|---|---|---|---|
| Bir yerin veya alanın içi | din | Ies din cameră. | Odadan çıkıyorum. |
| Köken bildiren şehir veya ülke | din | Sunt din România. | Romanyalıyım. |
| Kişi, kurum, durak veya başlangıç noktası | de la | Vin de la Maria. | Maria'nın yanından geliyorum. |
| Zarfla belirtilen kaynak | de | Plec de acasă. | Evden ayrılıyorum. |
Kaynağa bakış açısı seçimi nasıl değiştirir?
Fiil, birinin hareket edip etmediğini gösterir; fakat edatı tek başına belirlemez. Kaynakla kurulan ilişkiye odaklan: din bir iç mekân sınırını öne çıkarırken de la bir yeri, kişiyi, kurumu veya etkinliği hareketin başladığı nokta olarak sunar.
| İç mekânı kaynak olarak görme | Başlangıç noktası olarak görme | Karşıtlık |
|---|---|---|
| Vin din casă. (Evin içinden geliyorum.) | Plec de acasă. (Evden ayrılıyorum.) | din casă evin içini öne çıkarır; de acasă ise kişinin kendi evinden ayrılmasını anlatan yerleşik ifadedir. |
| Vin din casa Anei. (Ana'nın evinin içinden geliyorum.) | Vin de la Ana. (Ana'nın yanından geliyorum.) | İlk cümlede bina bir iç mekân kaynağıdır; ikincisinde Ana veya onun bulunduğu yer başlangıç noktasıdır. |
| Vin din magazin. (Mağazanın içinden geliyorum.) | Vin de la magazin. (Mağazadan geliyorum.) | İkisi de doğal olabilir. Seçim, mağazayı bir iç mekân olarak mı yoksa ziyaretin ya da etkinliğin gerçekleştiği yer olarak mı sunduğuna bağlıdır. |
A venit din România. (Romanya'dan geldi.) cümlesinde ülke coğrafi köken olarak sunulur. A venit de la universitate. (Üniversiteden geldi.) cümlesinde kurum başlangıç noktası olarak sunulur.
Şehirler, ülkeler ve istisnalar nasıl kullanılır?
- Sıradan bir şehir veya ülke adı kökeni belirtiyorsa din kullan: Sunt din București. (Bükreşliyim.) Ea vine din Franța. (O, Fransa'dan geliyor.)
- Belirsiz bir coğrafi isim grubunda da aynı kalıbı kullan: dintr-un oraș mare (büyük bir şehirden) ve dintr-o țară mică (küçük bir ülkeden).
- Yerleşik ifadeleri bir bütün olarak öğren. Kaynak dil bilgisi, de la țară (kırsaldan) ifadesini verir; țară burada bir alanı adlandırır. Bu, her geniş alanın de la aldığı anlamına gelmez.
- Adı olan bir yer, yerel veya kurumsal bağlamda farklı biçimde ele alınabilir. DOOM3'e göre de la Cluj ve din Cluj, bazı bağlamlarda şehirle ilişkilendirilen bir kaynak ile ilçeyle ilişkilendirilen bir kaynağı ayırt etmeye yardımcı olabilir. Kişisel köken bildiren olağan Sunt din Cluj. cümlesini evrensel bir de la kuralıyla değiştirme.
Şehir ve ülke kalıbı, adın Türkçeye nasıl çevrildiğine değil, Romencede nasıl kullanıldığına bağlıdır. Vin din București (Bükreş'ten geliyorum) ile Vin de la Universitatea din București (Bükreş Üniversitesi'nden geliyorum) cümlelerini karşılaştır: Birincisi coğrafi köken, ikincisi ise adında yer adı bulunan bir kurumdur.
de tek başına ne zaman kullanılır?
Bir yer zarfı kaynağı kendisi belirtiyorsa önünde de kullan. Yaygın ve tarafsız ifadeler arasında de unde? (nereden?), de aici (buradan), de acolo (oradan), de sus (üst kattan veya yukarıdan) ve de acasă (evden) bulunur.
- De unde vii? (Nereden geliyorsun?) cümlesinde de unde kullanılır; din unde kullanılmaz.
- Plec de aici. (Buradan ayrılıyorum) ve A venit de acolo. (Oradan geldi) cümlelerinde de, zarftan ayrı yazılır.
- Cobor de sus. (Üst kattan iniyorum.) cümlesi, kaynağın bir isimle değil, dikey konum bildiren bir yer zarfıyla da belirtilebileceğini gösterir.
- Bu tarafsız kalıplarda sıradan bir ülke, şehir, kişi veya kurum adından önce tek başına de kullanma. Coğrafi kökenler için din România ve din București kullan. Başlangıç noktaları için de la Maria ve de la universitate kullan.
Edat olan de, isimleri başka biçimlerde de birbirine bağlar. Kaynak dil bilgisi, yaklaşık olarak "Romence hakkında" anlamındaki isim ilişkisi için manual de română (Romence ders kitabı) örneğini verir. Bu kullanım, hareketin kaynağını bildiren bir kural değildir. Malzeme ve köken bildirenler dâhil, isimleri birbirine bağlayan diğer de kullanımlarını tam kalıplar hâlinde öğren; onları Türkçedeki tek bir "-den/-dan" formülüne zorlama.
Edattan sonra tanımlıklara ne olur?
Türkçede tanımlık sistemi yoktur; buradaki belirli ve belirsiz tanımlık terimleri Romence biçimleri anlatır. Edatlar isim grubunun önünde kalırken Romence tanımlıklar isme veya adın yerleşik biçimine bağlı kalır. din tek sözcük, de la iki sözcük olarak yazılır. Din, tekil ve belirsiz bir isimden önce özel bir yazılış biçimi alır; de la ise birleşmez.
| Kalıp | Örnek | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Yalın şehir veya ülke adı | din România, din București | Özel ad genellikle ek bir tanımlık almadan kullanılır. |
| Belirli tanımlıklı cins isim | din orașul meu, de la profesorul meu | Belirli tanımlık isme bağlı kalır. |
| din sonrasında belirsiz eril veya nötr tekil isim | dintr-un oraș mare | din + un, dintr-un biçiminde yazılır. |
| din sonrasında belirsiz dişil tekil isim | dintr-o țară mică | din + o, dintr-o biçiminde yazılır. |
| de la sonrasında belirsiz isim | de la un prieten | Sözcükler ayrı kalır; del-un diye bir biçim yoktur. |
Kaçınılacak hatalar
- Türkçedeki her -den/-dan ekini de ile karşılama: Sunt din România de; Sunt de România deme.
- Kaynak bir kişi ya da başlangıç noktası olarak görülen kurumsa de la kullan: Vin de la Ana ve Mă întorc de la universitate. Bu yorumda Vin din Ana veya Mă întorc din universitate kullanma.
- din casă ile de acasă ifadelerini karıştırma: Birincisi bir evin içini öne çıkarır, ikincisi ise kişinin kendi evinden geldiğini veya ayrıldığını bildiren yerleşik ifadedir.
- din aici veya de la aici yazma: Yer zarflarında de aici, de acolo ve benzeri de + zarf kalıpları kullanılır.
- din magazin ve de la magazin gibi olası bir çifti katı bir doğru-yanlış kuralına dönüştürme. Cümlenin iç mekâna mı, başlangıç noktasına mı yoksa etkinliğe mi odaklandığını düşün.
Romanya'yı coğrafi köken olarak gösteren cümle hangisidir?
- Sunt de la România.
- Sunt din România.
- Sunt de România.
- Sunt din la România.
Coğrafi köken bildiren sıradan bir ülke adı din alır: Sunt din România. De la genellikle kişi veya kurum bir başlangıç noktası olarak sunulduğunda kullanılır; de România ise tarafsız köken kalıbı değildir.
Cümleyi tamamla: Vin ___ Ana. (Ana'nın yanından geliyorum.)
- de
- din
- de la
- dintr-o
Bir kişi veya o kişiyle ilişkilendirilen yer için de la kullan: Vin de la Ana. Din bir iç mekânı kaynak olarak sunar. Tek başına de edatını kişi adından önce değil, kaynak bildiren bir zarftan önce kullan.
Kaynağı daha önce belirlenmiş bir evin içi olarak gösteren cümle hangisidir?
- Vin din casă.
- Vin de acasă.
- Vin de la casă.
- Vin dintr-o casă.
Din casă, daha önce belirlenmiş evi bir iç mekân kaynağı olarak sunar: Vin din casă. De acasă kişinin kendi evinden geldiğini, de la casă evi bir başlangıç noktası olarak ele aldığını, dintr-o casă ise belirsiz bir evin içinden geldiğini belirtir.
Yer zarfıyla tarafsız kaynak ifadesini kullanan cümle hangisidir?
- Plec din aici.
- Plec de la aici.
- Plec dintr-un aici.
- Plec de aici.
aici gibi yer zarfları de ile kullanılır: Plec de aici. din aici, de la aici ve dintr-un aici biçimleri, de + zarf kalıbını izlemek yerine zarfı sıradan bir isim grubu gibi ele alır.
Vin din magazin ile Vin de la magazin arasındaki fark nedir?
- Yalnızca Vin din magazin doğru olabilir.
- Yalnızca Vin de la magazin doğru olabilir.
- İkisi de doğal olabilir: din iç mekânı öne çıkarırken de la mağazayı başlangıç noktası veya etkinliğin gerçekleştiği yer olarak sunar.
- Her iki cümlede de magazin kaynak bildiren bir zarftır.
İkisi de doğal olabilir. Din magazin mağazanın içinden dışarı doğru hareketi öne çıkarırken de la magazin mağazayı bir ziyaretin veya etkinliğin gerçekleştiği yer olarak sunar.