Romencede supinum, bir edat ile geçmiş zaman ortacıyla özdeş bir biçimi birleştirerek bir eylemi adlandırır: Am de făcut multe. (Yapacak çok şeyim var.) Çevresindeki yapı, bu ifadenin yapılacak bir işi mi, gerçekleşen bir eylemi mi yoksa bir nesnenin amacını mı anlattığını gösterir.
Romencede supinum nasıl oluşturulur ve tanınır?
Geçmiş zaman ortacıyla özdeş biçimin önüne çoğunlukla de olmak üzere bir edat getir. Ortaya çıkan yapı eylem odaklıdır ve çoğu zaman isim gibi kullanılır, ancak fiilin anlamını ve tamamlayıcılarını koruyabilir.
| Mastar | Ortak biçim | Supinum örneği | Anlam |
|---|---|---|---|
| a face | făcut | de făcut | bağlama göre yapmak ya da yapılmak |
| a spune | spus | greu de spus | söylemesi zor |
| a scrie | scris | ceva de scris | yazılacak bir şey |
| a spăla | spălat | mașină de spălat | çamaşır makinesi |
Temel supinum kalıplarında de nasıl kullanılır?
de edatı supinumu bir yükümlülüğe, yapılabilecek veya beklenen bir eyleme, bir değerlendirmeye ya da bir ismin belirttiği amaca bağlar.
| Yapı | İşlev | Örnek |
|---|---|---|
| a avea de + supinum | Tamamlanmamış bir işi veya yükümlülüğü belirtir. | Am de terminat raportul. (Raporu bitirmem gerekiyor.) |
| a fi de + supinum | Hâlâ yapılması veya kazanılması gereken bir şeyi belirtebilir. | Mai sunt câteva lucruri de făcut. (Hâlâ yapılacak birkaç şey var.) |
| sıfat + de + supinum | Değerlendirilen eylemi belirtir. | E greu de spus. (Söylemesi zor.); Este ușor de înțeles. (Anlaması kolay.) |
| tekrarlanan veya bağlamdan anlaşılan fiil + de + supinum | Bir karşıtlık kurabilir. | De înțeles, înțeleg ideea, dar de explicat, nu. (Fikri anlıyorum ama açıklayamıyorum.) |
Hangi fiiller ve diğer ifadeler supinum alabilir?
Edat daha geniş bir yapının parçasıdır. Bu nedenle yaygın fiil kalıplarını edatlarıyla birlikte öğren; Türkçedeki bir edatı kelimesi kelimesine çevirmeye çalışma.
| Kalıp | İşlev | Örnek |
|---|---|---|
| a termina de + supinum | Bir işi bitirmek anlamına gelir. | Am terminat de scris mesajul. (Mesajı yazmayı bitirdim.) |
| a se apuca de + supinum | Bir işe başlamak anlamına gelir. | S-a apucat de făcut curățenie. (Temizlik yapmaya başladı.) |
| a se pregăti de + supinum | Bir eyleme hazırlanmak anlamına gelir. | Ne pregătim de plecat. (Ayrılmaya hazırlanıyoruz.) |
| sıfat veya yüklem görevindeki zarf + de + supinum | Bir eylemi değerlendirebilir. | Carnea e bună de mâncat. (Et yenebilir durumda.); E bine de știut. (Bunu bilmek iyi.) |
Bir isim anlamı nasıl değiştirir?
Supinum bir isimden sonra geldiğinde çoğu zaman o nesnenin ne işe yaradığını belirtir. Böylece bütün ifade, o anda gerçekleşen tek bir olayı anlatmak yerine kalıcı ve isme yakın bir anlam kazanabilir.
| İsim + supinum | Eylemle kelimesi kelimesine bağlantısı | Türkçedeki doğal karşılığı |
|---|---|---|
| mașină de spălat | yıkamak için makine | çamaşır makinesi |
| fier de călcat | ütülemek için alet | ütü |
| ochelari de citit | okumak için gözlük | okuma gözlüğü |
| aparat de fotografiat | fotoğraf çekmek için cihaz | fotoğraf makinesi |
Supinum neden hâlâ fiil gibi davranabilir?
Supinum çoğu zaman isme benzer bir biçim olarak anlatılsa da bütün fiil özelliklerini kaybetmez. Bir nesneyle veya açıkça belirtilmeyen eyleyenle ilişkisini koruyabilir. Kesin sözdizimsel çözümleme ise yapıya göre değişebilir.
- Supinumdan sonra bir nesne gelebilir veya nesne bağlamdan anlaşılabilir: Este greu de explicat regula. (Kuralı açıklamak zor.)
- Amaç bildiren bir ifade, nesneyle kurulan ilişkiyi açık hâle getirebilir: Am ceva de citit în tren. (Trende okuyacak bir şeyim var.)
- Önemli olduğunda eylemi yapan da eklenebilir: Regula este ușor de înțeles de către cursanți. (Kuralı öğrenciler kolayca anlayabilir.)
Supinum yapısı nasıl olumsuz yapılır?
Cümleyi olağan biçimde olumsuz yapmak için nu sözcüğünü çekimli fiilin önüne getir; supinum grubunu bozma: Nu am nimic de făcut. (Yapacak hiçbir şeyim yok.) Kalıplaşmış veya sözlükselleşmiş olumsuz bileşiklerde bitişik ne-, imkânsızlık ya da yapılamazlık gibi bir kiplik anlamı verebilir: o vacanță de neuitat (unutulmaz bir tatil) ve o greșeală de neiertat (affedilmez bir hata). Buradaki ne-, çekimli fiilleri olumsuz yapan nu değildir.
Supinum yakın biçimlerden nasıl ayrılır?
Yalnızca yazılışına bakmak yetmez. Ortaçla aynı görünen bir biçimin supinum işlevinde olup olmadığını edat ve içinde bulunduğu yapı belirler.
| Biçim | Tipik ipucu | Örnek | İşlev |
|---|---|---|---|
| Supinum | edat + ortaçla özdeş biçim | un raport de terminat (bitirilecek bir rapor) | bir eylemi veya amacı adlandırır |
| Sıfat işlevindeki geçmiş zaman ortacı | isimle uyum gösterir | o sarcină terminată (bitirilmiş bir görev) | bir sonucu veya özelliği niteler |
| Mastar | genellikle a + kısa mastar | A citi este util. (Okumak yararlıdır.) | supinumun edatı olmadan bir eylemi adlandırır |
| Ulaç (zarf-fiil) | edatsız, -ând veya -ind ile biten bir biçim | Citesc mergând. (Yürürken okuyorum.) | genellikle eş zamanlı veya koşula bağlı bir eylem kurar |
Türkçe karşılığı neden değişebilir?
Türkçe, Romencedeki supinumu bir sıfat-fiil yapısı, isim-fiil veya isim tamlamasıyla karşılayabilir. Türkçe yapıları karşılaştır, ancak Romence biçimi tek bir Türkçe etikete göre değil, Romencedeki yapıya göre seç.
| Romence örnek | Doğal Türkçe karşılığı | Türkçedeki yapı |
|---|---|---|
| Am de făcut multe. | Yapacak çok şeyim var. | sıfat-fiilli yapı |
| M-am apucat de citit. | Okumaya başladım. | isim-fiil ve yönelme hâli |
| mașină de spălat | çamaşır makinesi | isim tamlaması |
Kaçınılacak hatalar
- Supinumu yeni bir ortaç eki olarak görme: făcut, de făcut içinde de geçmiş zaman ortacıyla aynı biçimdedir; yapıyı değiştiren edattır.
- Ortaçla özdeş biçim supinum işlevindeyken isimle uyum göstermez. Uydurma bir dişil supinum biçimi yerine o sarcină de terminat kullan.
- Her supinumun yerine a + mastar getirme: "söylemesi zor" anlamında standart kalıp greu de spustur; greu a spune eş değer bir yapı değildir.
- nu sözcüğünü sıradan bir de ifadesinin içine yerleştirme. Doğru cümle Nu am nimic de citit. (Okuyacak hiçbir şeyim yok.) Bitişik ne- ekini de neuitat gibi yerleşik olumsuz biçimlerde kullan.
Hangi ifade Romencede supinum içerir?
- o carte citită
- de citit
- a citi
- citind
De citit, bir edat ile ortaçla özdeş citit biçiminden oluşur; bu, supinumun temel yapısıdır. Diğer seçeneklerde sırasıyla isimle uyum gösteren bir ortaç, bir mastar ve bir ulaç vardır.
Cümleyi tamamla: Am ___ raportul până mâine. (Raporu yarına kadar bitirmem gerekiyor.)
- terminat
- a termina
- terminând
- de terminat
a avea de + supinum kalıbı tamamlanmamış bir işi belirtir: Am de terminat raportul. Burada mastar, edatla kurulan bu biçimin doğrudan yerine geçemez.
Hangi cümlede amaç belirtmek için isim + supinum yapısı kullanılmıştır?
- Am spălat mașina.
- Mașina este spălată.
- Mașina de spălat funcționează.
- Spălând mașina, am ascultat muzică.
mașină de spălat ifadesinde supinum makinenin ne işe yaradığını belirtir ve "çamaşır makinesi" anlamındaki yerleşik adı oluşturur. Diğer cümlelerde çekimli bir fiil, sıfat işlevinde bir ortaç veya bir ulaç kullanılır.
"Söylemesi zor" anlamını standart kalıpla veren tam cümle hangisidir?
- Este greu de spus.
- Este greu să spus.
- Este greu de spune.
- Este greu a spunând.
Bir sıfattan sonra de + supinum gelebilir: Este greu de spus. Çeldiriciler supinumu dilek kipi, mastar veya ulaç biçimleriyle karıştırır.
Hangi cümlede olumsuzluk, supinumu çevreleyen temel cümlede doğru yerde kullanılmıştır?
- Am nu nimic de făcut.
- Am nimic nu de făcut.
- Nu am nimic de făcând.
- Nu am nimic de făcut.
Çekimli fiili olumsuz yapan nu, am biçiminden önce gelir; de făcut grubu ise bozulmadan kalır. Bu supinum ifadesinin içine ayrıca nu getirilmez.