a fi fiilinin şimdiki zamanı: Romencede “olmak”

Romencede a fi fiili “olmak” anlamına gelir. Şimdiki zaman çekimi düzensizdir; bu yüzden altı biçimi birlikte öğren: Sunt studentă și sunt în București. (Öğrenciyim ve Bükreş'teyim.)

a fi fiili şimdiki zamanda nasıl çekimlenir?

Kişi ve sayıya göre çekimli biçimi — zamanı gösteren ve özneyle uyum sağlayan fiil biçimini — seç; bu biçimleri tek bir düzenli kökten türetmeye çalışma.

a fi ne ifade eder?

Şimdiki zamanda a fi, özneyi bir kimlik ya da betimlemeyle bağlayabilir, bir şeyin yerini bildirebilir veya bir yerde bir şeyin var olduğunu anlatabilir. Anlamı, fiil biçiminin çevresindeki sözcükler belirler.

Kimlik ve betimleme kalıplarına sıkça bağlayıcı kullanımlar denir: a fi, özneyi bir ad, sınıf veya özellikle bağlar. Yer bildiren kullanımda öznenin nerede olduğunu söyler. Varlık bildiren kullanımda este veya sunt, Türkçedeki “var” anlamını verebilir: Este o carte pe masă. (Masanın üzerinde bir kitap var.) la ve în gibi yer edatları için yer bildirme karşılaştırmasına bak.

Özne zamirini atlayabilir misin?

Evet. Fiil biçimi ve bağlam özneyi açıkça gösterdiğinde Romencede kişi zamiri çoğu zaman kullanılmaz. Bu, gayriresmî bir kısaltma değil, normal ve nötr bir kullanımdır.

• Sunt acasă. (Evdeyim.) Bağlam desteklediğinde sunt biçimi, kullanılmayan eu öznesini gösterebilir.
• Suntem în București. (Bükreş'teyiz.) Suntem biçimi, kullanılmayan noi öznesini gösterir.
• Karşıtlık veya vurgu için zamiri kullan: Eu sunt acasă, iar ea este la bibliotecă. (Ben evdeyim, o ise kütüphanede.) Romencede özne zamirlerine de bak.
• Sunt biçiminin üçüncü çoğul kişi için de kullanılabildiğini unutma: Sunt gata. “Hazırım.” veya “Onlar hazır.” anlamına gelebilir. Anlamı bağlam ya da açıkça kullanılan bir zamir belirler.

Kibar hitapta dumneavoastră, tek bir kişiyle konuşurken bile ikinci çoğul kişi biçimi sunteți ile kullanılır: Dumneavoastră sunteți doamna Popescu? (Siz Bayan Popescu musunuz?) Sıfat veya isim öbeği yine de hitap edilen kişinin gerçek cinsiyetini ve sayısını yansıtabilir.

a fi fiili nasıl olumsuz yapılır?

Nu sözcüğünü a fi fiilinin çekimli biçiminin hemen önüne getir. Fiil biçimi özneyle uyumunu korur; yalnızca cümlenin olumlu veya olumsuz oluşu değişir.

Bu, diğer Romence fiillerde de kullanılan temel diziliştir: nu, çekimli fiilden önce gelir. a fi dışındaki olumsuz cümleler için Romencede nu ile cümle olumsuzluğunu gözden geçir.

a fi ile nasıl soru sorulur?

Basit bir evet-hayır sorusu, düz cümledeki sözcükleri ve fiil biçimini korur; konuşmada soru tonlaması, yazıda soru işareti kullanılır. Romencede Türkçedeki mi gibi ayrı bir soru parçacığı gerekmez ve özne ile fiilin yeri zorunlu olarak değişmez.

• Ești acasă? (Evde misin?) İkinci tekil kişi biçimi ești olarak kalır.
• Ana este în clasă? (Ana sınıfta mı?) İsimle belirtilen özne fiilden önce gelebilir.
• Sunt cheile pe masă? (Anahtarlar masanın üzerinde mi?) Çoğul özne cheile, sunt biçimini alır.
• Unde este Ana? (Ana nerede?) Unde gibi bir soru sözcüğü başa gelir; bu doğal yer sorusunda isimle belirtilen özne fiilden sonra gelir.
• Nu ești obosită? (Yorgun değil misin?) Olumsuz soruda nu, ești biçiminden önce gelir ve soru bir beklentiyi doğrulatmak için kullanılabilir. Romencede evet-hayır sorularına da bak.

este ve e ne zaman kullanılır?

Este ve e, a fi fiilinin üçüncü tekil kişide kabul edilen iki şimdiki zaman biçimidir ve aynı anlama gelir. Este tam biçimdir ve özenli yazıda güvenle kullanılabilir; e ise özellikle konuşmada ve gündelik mesajlarda yaygın olan kısa biçimdir. Bunlar farklı kişilere veya farklı zamanlara ait değildir.

Günümüzdeki standart biçimleri Romence yazımlarıyla kullan: ești, suntem, sunteți ve sunt. Yazarken ș ve ț harflerini koru; tam biçimlerin yerine Türkçe okunuşa dayalı bir yazım kullanma.

Kaçınılacak hatalar

• Kişi ve sayıyı eşleştir: eu sunt, tu ești, noi suntem ve ei sunt; eu ești ya da ei suntem kullanma.
• E biçimini ayrı bir fiil sanma. Bu, este ile birlikte kullanılan kısa üçüncü tekil kişi biçimidir: El e aici. (O burada.)
• Varlık bildiren bir cümlede Türkçedeki “var” anlamı için ayrı bir Romence sözcük ekleme. Romencede doğrudan Este un scaun în cameră. (Odada bir sandalye var.) diyebilirsin.
• Yüklemdeki sıfatı öznenin cinsiyet ve sayısıyla uyumlu hâle getir: Ea este obosită. (O yorgun.) ama Ei sunt obosiți. (Onlar yorgun.) Romencede uyuma da bak.
• Ești ve sunteți biçimlerindeki aksan işaretlerini koru. Bunlar standart yazılı biçimlerin parçasıdır, isteğe bağlı süsler değildir.