Romencede sıra sayıları

Romencede sıra sayıları bir dizideki konumu gösterir: primul (birinci), al doilea (ikinci) ve a treia (üçüncü). Biçim, ismin dil bilgisel cinsiyetine uyar: al doilea capitol (ikinci bölüm), ama a doua lecție (ikinci ders). Buradaki temel kalıplar tekil isim grupları içindir. İleride verilen hâl örneği yalnızca biçimi tanımana yardım eder; çoğulun ve hâllerin eksiksiz bir çekim tablosunu sunmaz.

Sıra sayısının biçimini nasıl seçersin?

Eril veya nötr tekil bir isimle eril kalıbı, dişil bir isimle dişil biçimi seç. Birinci için ayrı primul/prima çiftini öğren ve întâiul/întâia biçimlerini de tanı.

Romence sıra sayıları nasıl oluşturulur?

İkinciden başlayarak Romencede eril kalıp genellikle asıl sayıyı al ... -lea, dişil kalıp ise a ... -a arasına alır. Birleşik bir sıra sayısında yalnızca son sayı sıra sayısına dönüşür: al douăzeci și doilea (yirmi ikinci) ve a douăzeci și doua (yirmi ikinci).

• Asıl sayı bir ünlüyle bitiyorsa dişil ek bu son ünlünün yerini alır: două biçimi a doua, nouă biçimi a noua, patru biçimi de a patra olur.
• Son ünsüzden sonra eril biçime çoğunlukla -u- girer; ardından -lea gelir: opt biçimi al optulea, milion biçimi de al milionulea olur.
• Bazı gövdelerin yazımı türetilmiş biçimde değişir: cinci biçimi cincea, douăzeci biçimi de douăzecea olur. Bu yaygın biçimleri birer bütün olarak öğren.
• Birleşik bir sayıda önceki asıl sayıları değiştirme, yalnızca son sayıyı sıra sayısına dönüştür: al o sută douăzeci și treilea (123.), a o sută douăzeci și treia (123.).

Cinsiyet uyumu cümlede nasıl işler?

Sıra sayısını, adlandırılan varlığın gerçek dünyadaki özellikleri değil ismin dil bilgisel cinsiyeti belirler. Eril bir isim eril kalıbı, dişil bir isim dişil biçimi alır; nötr bir isim ise tekilde eril kalıbı izler: al treilea student (üçüncü öğrenci), a treia stație (üçüncü durak) ve al treilea exercițiu (üçüncü alıştırma). Bu, Romencede isim cinsiyeti için geçerli genel kalıba uyar.

Birinci için ne zaman primul, ne zaman întâiul kullanılır?

Birinciyi belirtmek için genellikle primul ve prima kullanılır: primul examen (birinci sınav) ve prima zi (birinci gün). Întâiul ve întâia da standart biçimlerdir, ancak her kalıplaşmış ifadede primul ve prima yerine kullanılamaz. Özellikle clasa întâi okulun birinci sınıfı anlamına gelirken prima clasă ilk derslik ya da bir dizideki ilk sınıf anlamına gelebilir.

Sıra sayısı nereye gelir?

Sıra sayısı bir ismin önünde kullanıldığında isim genellikle belirli tanımlık almaz: a treia încercare (üçüncü deneme). Sıra sayısı isimden sonra geldiğinde ise isim çoğunlukla belirli tanımlık alır: partea a treia (üçüncü bölüm). Kat, sınıf, yıl, sıra ve benzeri adlandırmalarda sıra sayısının isimden sonra gelmesi yaygındır: etajul întâi (birinci kat) ve anul al treilea (üçüncü yıl).

• İsim cümleden anlaşılıyorsa sıra sayısını onun yerine kullanabilirsin: Sportivul a ieșit al doilea. (Sporcu ikinci oldu.)
• Tekrarlanan olaylar için dată veya oară ile sıra sayısı grupları kullan: a doua oară (ikinci kez) ve a treia dată (üçüncü kez).
• parte sözcüğüyle kurulan ifadelerde sıra sayısının yeri anlamı değiştirir: a treia parte üçte bir, partea a treia ise üçüncü bölüm demektir.
• Kitap, film veya gösteri bölümlerinde özenli yazı dili capitolul al doilea (ikinci bölüm) ve volumul întâi (birinci cilt) gibi biçimleri kullanır.

cel de-al veya cea de-a ne zaman kullanılır?

Temel yalın-belirtme hâli kalıplarında — burada özne ve doğrudan nesne için kullanılan biçimlerde — cel de-al doilea ile cea de-a doua, sırasıyla al doilea ve a doua ile aynı anlama gelir. Uzun biçimler tek başına kullanılabilir: Cel de-al treilea a răspuns corect. (Üçüncü kişi doğru cevap verdi.) Tamlayan-yönelme hâli gruplarında — sahiplik ya da dolaylı nesne anlatırken — destek sözcüğünün biçimi değişir: I-am dat cartea celui de-al treilea student. (Kitabı üçüncü öğrenciye verdim.) Birinci için bunlara karşılık gelen biçim cel dintâi veya cea dintâi olur.

Asıl sayı, sıra sayısının yerini alabilir mi?

Konuşma dilinde özellikle capitol, volum veya act gibi sözcüklerle bölüm adları söylenirken sıra sayısı yerine sık sık asıl sayı kullanılır: capitolul doi, ikinci bölüm anlamında duyulabilir. Nötr ve özenli yazıda sıra sayısı kalıbı olan capitolul al doilea biçimini kullan. Konuşma diline özgü bu kısaltmayı her sıra sayısı grubuna uygulama.

Kaçınılacak hatalar

• Her isimle eril biçimi kullanma: a doua lecție de; al doilea lecție deme.
• Birinciyi al unulea biçiminde kurma. Eril veya nötr tekilde primul ya da întâiul, dişil tekilde ise prima ya da întâia kullan.
• Birleşik bir sıra sayısının her parçasını sıra sayısına dönüştürme: 22. sıra al douăzeci și doilea biçimindedir; al douăzeci și al doilea değildir.
• Okulun birinci sınıfını belirten clasa întâi ile ilk derslik ya da bir dizideki ilk sınıf anlamına gelebilen prima clasă ifadelerini karıştırma.
• cel de-al doilea biçimini al doilea biçiminden farklı bir sıra sanma. Temel yalın-belirtme hâli kullanımında ikisi de ikinci anlamına gelir; uzun biçim celui de-al doilea gibi gruplarda hâli taşımaya da yardımcı olur.
• Özenli yazıda capitolul al treilea biçimini kullan; konuşma dilindeki capitolul trei kısaltmasını resmî metne taşıma.