Copii mi, copiii mi?

Günümüz standart Romencesinin tarafsız kullanımında copil çocuk demektir; copii tanımlık almamış çoğul, copiii ise belirli çoğuldur. Türkçede tanımlık sistemi yoktur; burada "tanımlık", Romencede belirliliği ya da belirsizliği gösteren dil bilgisi unsurunu anlatır. Doi copii se joacă în parc. (Parkta iki çocuk oynuyor.) ile Copiii se joacă în parc. (Çocuklar parkta oynuyor.) cümlelerini karşılaştır.

Copii ve copiii ne anlama gelir?

Grup belirli olarak işaretlenmiyorsa temel çoğul biçimi copii; kimlerden söz edildiği bilinen belirli bir grup için copiii kullan.

Romencede belirsiz çoğul, niște copii (bazı çocuklar) biçiminde, doi copii (iki çocuk) gibi bir sayı sözcüğüyle ya da uygun bir bağlamda ismin tek başına çoğul kullanılmasıyla ifade edilebilir: În curte sunt copii. (Avluda çocuklar var.) Tanımlık almamış bu söz öbeklerinin hepsinde isim copii yazılır, copiii değil.

Copiii nasıl oluşturulur?

Önce çoğul biçim olarak copii sözcüğünü öğren; ardından sona gelen belirli tanımlık -i ekini getirerek copiii biçimini oluştur.

1. Tekil isimle başla: un copil (bir çocuk). Çoğulu copili biçiminde oluşturulmaz; standart çoğul biçimi copii olur.
2. Bir sayı sözcüğünden sonra ya da önünde niște varken copii kullan: trei copii (üç çocuk), niște copii (bazı çocuklar).
3. Grup belirliyse belirli tanımlık -i ekini getir: copii + -i, copiii biçimini verir. Örneğin: Copiii au ajuns. (Çocuklar geldi.)

Bu yüzden son harfleri saymak kolay olsa da bu biçimler birbirinin yerine kullanılamaz: copii iki, copiii ise üç i harfiyle biter. Üçüncü i isteğe bağlı bir fazlalık değil, belirli tanımlıktır. Tanımlık sisteminin bütünü için Romencede belirli tanımlık konusuna bak.

Bir cümlede doğru biçimi nasıl seçersin?

Önce isim öbeğinin tanımlık alıp almadığını belirle, sonra onu belirleyen sözcüklere bak: sayı sözcükleri ve niște, copii biçimine; bilinen bir grup, ismin ardından gelen bir iyelik sözcüğü veya belirli ismin tek başına kullanılması ise copiii biçimine işaret eder.

• İsimden hemen önce bir sayı sözcüğü geliyorsa copii kullan: doi copii, cei trei copii. Doi copiii yazma. Cei trei copii söz öbeğinde belirlilik anlamını cei taşır; bu nedenle isim yine copii olarak kalır.
• İsimden önce niște geliyorsa copii kullan: niște copii au intrat în clasă (bazı çocuklar sınıfa girdi).
• Dinleyen kişi grubu belirleyebiliyorsa ve belirli tanımlığı isim taşıyorsa copiii kullan: Copiii au intrat în clasă. (Çocuklar sınıfa girdi.)
• İsimden sonra gelen bir iyelik sözcüğü normalde belirli biçimle kullanılır: copiii mei (çocuklarım), copiii voștri (çocuklarınız).

Yazım, telaffuz hakkında ne gösterir?

Copiii biçimindeki fazladan harf gerçek bir biçim bilgisel farkı yansıtır ve önerilen telaffuzu da etkiler. Copii biçiminde sondaki -ii, alçalan ikili ünlü olarak tek hece oluşturur; copiii biçimindeyse DOOM3, son bölümün hece değeri taşıyan iki i ünlüsüyle söylenmesini önerir. Bu telaffuz ipucu yardımcı olabilir, ancak en güvenilir ölçütler yazım ve cümlenin anlamıdır.

Sondaki her -ii dizisinin aynı telaffuz edildiğini varsayma. Romencede i harfleri farklı dil bilgisel görevler üstlenebilir; hızlı veya gündelik konuşmada bazı karşıtlıklar belirsizleşebilir. Duyması en kolay gelen biçimi değil, isim öbeğinin gerektirdiği biçimi yaz.

Nelere dikkat etmelisin?

• Bir niteleyici, ismi kendiliğinden belirli çoğul yapmaz. Copii dintr-o clasă vecină așteaptă autobuzul. (Komşu bir sınıftan çocuklar otobüsü bekliyor.) ile Copiii din clasa vecină așteaptă autobuzul. (Komşu sınıftaki çocuklar otobüsü bekliyor.) cümlelerini karşılaştır. Önemli olan tanımlık ve kastedilen gruptur.
• Belirlilik bu isimde her zaman sona eklenen bir -i ile gösterilmez. Cei doi copii, söz konusu iki çocuk anlamına gelir; ancak belirli belirleyici cei olduğu için isim copii olarak kalır.
• Çoğul copii yazımı, copie isminin çoğulu olan kopyalar anlamına da gelebilir. Konuşmada iki sözcüğü bağlam ve vurgu ayırır: Am imprimat două copii ale documentului. (Belgenin iki kopyasını yazdırdım.)
• Belirli çoğul copiii ile çoğul tamlayan-yönelme biçimi copiilor sözcüğünü karıştırma: Le-am dat copiilor cărți. (Çocuklara kitap verdim.) Çoğullar hakkında daha geniş bilgi için Romencede isim çoğullarının işleyişi konusuna bak.

Hızlı karar kuralı

İsimden önce doğal biçimde doi, trei veya niște getirebiliyorsan copii yaz. Belirli bir grubu kastediyorsan ve belirliliği başka bir belirleyici taşımıyorsa copiii yaz. Cei doi copii örneğindeki gibi belirliliği başka bir belirleyici zaten taşıyorsa ismi copii biçiminde bırak.