Kısaltmalar ve akronimler

Romence kısaltmalar, akronimler ve simgeler farklı noktalama kurallarına uyar. prof. (profesör) gibi bir sözcük kısaltması genellikle nokta alırken UE (Avrupa Birliği) gibi bir kurum akronimi ve km (kilometre) gibi bir ölçü birimi simgesi genellikle nokta almaz. Kategori ve sözlükte kayıtlı biçim standart yazımı belirler.

Romence yazıda kısaltmalar ve akronimler nasıl ayrılır?

Kısaltma, bir sözcüğü veya ifadeyi kısaltır; akronim ise bir adın ilk harflerinden ya da parçalarından oluşturulan ve yazıda bir bütün olarak kullanılan kısa biçimdir. Doğru yazım için önce kısa biçimin türünü belirle, ardından Türkçenin noktalama alışkanlıklarını aktarmak yerine güncel standart biçimi kullan.

Bir kısaltma ne zaman nokta alır?

Standart biçimde gösterilen noktayı kullan. Kısaltma, tam sözcüğün son harfini korumuyorsa genellikle nokta gerekir; ancak bazı geleneksel biçimler son harfi koruduğu hâlde yine de nokta alır.

• Tam sözcüğün son harfinden önce biten kısaltmalar genellikle sonda nokta alır: acad. (akademisyen), prof. (profesör), nr. (numara), vol. (cilt) ve etc. (ve benzeri).
• Bazı geleneksel kısaltmalar son harfi koruduğu hâlde yine de noktayla yazılır: dr. (doktor), lt. (teğmen) ve mr. (binbaşı). Bu biçimleri tek bir genel formülle türetmek yerine yerleşik yazımlarıyla öğren.
• Son harfi koruyan bazı biçimlerse nokta almaz: dl (bay), dna (bayan), vs (karşı) ve cca (yaklaşık). Yalnızca kısa olduğu için bir biçime nokta ekleme.
• Bitişik bir ilk harf dizisinde, içteki noktadan sonra genellikle boşluk bırakılmaz: B.P. Hasdeu. Bir ifadedeki kısaltılmış sözcükler ise boşlukla ayrılabilir: nr. crt. (sıra numarası). ș.a. (ve diğerleri) ve ș.a.m.d. (ve benzeri) gibi yerleşik ifadelerin boşluk düzenini aynen koru.

Akronimler ve kurum adları nasıl yazılır?

Romencedeki birçok kurum akronimi büyük harflerle ve noktasız yazılır: UE (Avrupa Birliği), ONU (Birleşmiş Milletler), BNR (Romanya Ulusal Bankası), ONG (sivil toplum kuruluşu) ve TVA (katma değer vergisi). Bu güncel örneklerin hepsi noktasız yazılır.

• DOOM3, Romanya'da yaygın olarak bilinen C.F.R., S.U.A. ve U.E. gibi bazı biçimlerde iç noktaları isteğe bağlı kabul eder; ancak bu grup için daha kısa olan CFR, SUA ve UE biçimlerini önerir.
• Bazı biçimler gelenek gereği noktalarını korur; P.S. (not) ve P.P.S. (nota eklenen ikinci not) buna örnektir. Noktasız yazım kalıbını mekanik biçimde uygulamak yerine bunları sözlükte yer alan biçimleriyle öğren.
• Sıradan cins isimlere dönüşmüş akronimler, laser, radar ve aragaz örneklerinde olduğu gibi küçük harflerle ve noktasız yazılabilir. Romence bunları cins isim olarak ele aldığı için, daha uzun ifadelerden türemiş olsalar da küçük harfle yazılırlar.
• Büyük harf kullanımı da yazım kuralının parçasıdır: her kısaltmayı büyük harflere çevirme ve özel addan oluşan bir akronimi küçük harflerle yazma. Romencede büyük harflerin daha geniş kullanımı için büyük harf kullanımı başlığına bak.

Ölçü birimi simgeleri nasıl yazılır?

Ölçü birimi simgeleri teknik kurallara uyar ve sonda ya da harflerin arasında nokta olmadan yazılır: 5 km, 2 kg ve 12 cm. Her simgenin belirlenmiş büyük-küçük harf düzenini koru.

Romence ekler bir kısaltmaya nasıl bağlanır?

Bir kısaltma veya simge Romence çoğul eki ya da belirli tanımlık aldığında eki kısa çizgiyle bağla. Kısaltmanın kendi noktalarını ve büyük-küçük harf düzenini değiştirme. Türkçede tanımlık sistemi yoktur; burada "belirli tanımlık" Romenceye ait bir dil bilgisi terimidir.

Romence, bazı yabancı veya harflerden oluşan biçimlere ek getirirken aynı kısa çizgi ilkesini kullanır. Romence eklerden önce DVD biçimini değiştirme: DVD-ul ve DVD-uri yaz, DVDul ya da DVDs değil. Temel kısa çizgi kalıpları başlığına bak.

Cümle içindeki noktalamaya ne olur?

Bir kısaltmaya ait nokta o kısaltmanın parçası olarak kalır; ancak kısaltma cümlenin sonunda yer alıyorsa nokta iki kez yazılmaz. Kısaltmadan sonra başka bir sözcük geliyorsa sondaki noktayı normal bir boşluk izler.

• Ardından başka bir sözcük geliyorsa kısaltmadan sonra boşluk bırak: Am discutat cu prof. Ionescu. (Profesör Ionescu ile konuştum.)
• Cümlenin sonunda ikinci bir nokta ekleme: Documentul are 3 p. (Belge 3 sayfadır.) p harfinden sonraki nokta hem kısaltmayı hem de cümle sonunu gösterir.

Hangi dil düzeyi ve kullanım tercihleri önemlidir?

Günümüz standart Romencesinin nötr kullanımında güncel standart biçim hem resmî, akademik ve idari metinlerde hem de özenle hazırlanmış gündelik metinlerde kullanılır. Uzmanlık alanları kendi kuralları olan simgeleri veya uluslararası biçimleri kullanabilir. Uzmanların bildiği bir akronim genel okuyucu için anlaşılmaz olabilir. Geniş bir kitleye yönelik belgelerde bilinmeyen bir akronimi ilk geçtiği yerde açık yazmak, farklı bir Romence dil bilgisi kuralı değil, metni anlaşılır kılmaya yönelik bir tercihtir.

Kaçınılacak hatalar

• Tüm kısa biçimlere tek bir nokta kuralı uygulama: prof. ve UE farklı kurallara uyar.
• Bitişik bir akronimin içine ya da harfleri arasına boşluk ekleme: BNR yaz, B N R değil.
• Kısa bir biçimdeki Romence diakritik işaretlerini çıkarma: ș.a., î.e.n. (milattan önce) ve kısaltmanın yerleşik yazımının büyük harf gerektirdiği durumlarda Ț biçimlerini koru. Bu işaretlerin eksik olması farklı bir noktalama seçeneği değil, yazım hatasıdır. Harflerin kendisi hakkında bilgi için Romence diakritik işaretleri başlığına bak.
• Ölçü birimi simgesine nokta ekleme: simge cümlenin sonunda değilse 10 km yaz, 10 km. değil.
• Romence tanımlığı veya çoğul ekini doğrudan harflere bitiştirme: DVD-ul ve DVD-uri yaz, DVDul ya da DVDuri değil.
• Kısaltma cümlenin sonunda yer aldığında noktayı iki kez yazma: Documentul are 3 p. yaz, Documentul are 3 p.. değil.