Standart Romence alfabesinde diakritik işaret taşıyan beş harf vardır: ă, â, î, ș, ț. Standart yazımda măr (elma), mână (el), în (içinde), șapte (yedi) ve țară (ülke) gibi sözcüklerde bu işaretler korunur.
Diakritik işaretli her Romence harfin işlevi nedir?
Ă/ă ayrı bir ünlüdür. â ve î harfleri farklı konumlarda aynı merkezi ünlüyü gösterirken ș ile ț birbirinden farklı ünsüzlerdir.
| Harf | Temel işlev | Örnekler |
|---|---|---|
| Ă, ă | Ayrı bir ünlü | măr (elma), casă (ev) |
| Â, â | î ile aynı merkezi ünlü; genellikle sözcüğün içinde kullanılır | român (Rumen), mână (el) |
| Î, î | â ile aynı merkezi ünlü; belirli sözcük sınırlarında ve bazı birleşik ya da ön ekli biçimlerde kullanılır | în (içinde), a coborî (inmek) |
| Ș, ș | İşaretli bir s ile yazılan ünsüz | șapte (yedi), școală (okul) |
| Ț, ț | İşaretli bir t ile yazılan ünsüz | țară (ülke), față (yüz) |
â ve î aynı sesi nasıl gösterir?
Güncel standart yazımda â ve î aynı merkezi ünlüyü gösterir, ancak birbirinin yerine kullanılamaz. Sıradan sözcüklerin içinde â kullan. Sözcüğün başında î kullan. Aynı harfi -î ile biten mastarların sonunda ve ilgili ögesi î ile başlayan belirli birleşik ya da ön ekli biçimlerde de kullan.
| Konum veya yapı | Genel yazım | Örnek |
|---|---|---|
| Sıradan bir sözcüğün içinde | â | când (ne zaman), român (Rumen) |
| Sözcüğün başında | î | în (içinde), înger (melek) |
| -î ile biten bir mastarın sonunda | î | a hotărî (karar vermek), a coborî (inmek) |
| Başta bulunan î harfini koruyan birleşik veya ön ekli bir biçimde | O ögede î | bineînțeles (elbette), reîncălzi (yeniden ısıtmak) |
| Bir sözcük her iki harfi de içerebilir | Her konum için ilgili kuralı uygula | a se întâmpla (olmak, meydana gelmek) |
â/î karşıtlığı bir telaffuz tercihi değil, yazımdaki bir dağılımdır. Yeni bir sözcükte veya sözcük ailesinde hangi harfin kullanılacağı açık değilse güncel bir yazım sözlüğüne bak. Ayrıntılı î ve â dersi, kuralı ve istisnalarını daha kapsamlı ele alır.
ă, ș, ț harfleri nasıl yazılır?
Güncel standart yazımda her harfin işaretini koru. Küçük ș ve ț harflerinin altında virgül kullan; büyük harf gerektiğinde bunlara karşılık gelen Ș ve Ț biçimlerini yaz.
- ă harfini ait olduğu her yerde koru: fată (kız) ve față (yüz), aynı sözcüğün iki farklı yazımı değil, farklı sözcüklerdir.
- ș ve ț harflerini düz s ve t harflerinden ayrı tut: șapte (yedi) ve țară (ülke) sözcükleri işaretli ünsüzlerle yazılır.
- Büyük harfte de işareti koru. Cümle başında Școala este aproape. (Okul yakında.) ve Țara este mare. (Ülke büyük.) cümlelerini Ș ve Ț ile yaz.
- Telefon, arama kutusu veya gündelik bir mesaj bu işareti kullanmadan yazmana izin verse bile eksik işareti bir yazım sorunu olarak değerlendir.
Eski yazımlar ve resmî adlar nasıl farklılaşır?
Çağdaş standart Romencenin tarafsız kullanımında burada gösterilen beş işaretli harf ile güncel â/î dağılımı geçerlidir. Eski yayınlar, yazılımlar veya kişisel metinler başka bir geleneği koruyabilse de günümüzün okul ve mesleki yazılarında güncel standart yazım temel alınır. Bir kişinin resmî adı aileye veya yasal kayıtlara özgü yazımı da koruyabilir. Adı kendiliğinden değiştirmek yerine kişinin yazdığı biçimde kullan.
Kaçınılacak hatalar
- â ve î aynı ünlüyü gösteriyor diye bunları rastgele kullanma; sözcüğün konumunu ve yapısını kontrol et.
- Standart Romence yazarken bildiğin sözcüklerdeki işaretleri kaldırma. Çevresindeki cümle açık olsa bile eksik bir işaret anlam ayrımını gizleyebilir veya standart dışı bir yazıma yol açabilir.
- ș ile ț harfini karıştırma: ilki işaretli s, ikincisi ise işaretli t harfidir.
- Klavyenin ürettiği düz harfli biçimi ikinci bir standart yazım sanma. Metni gözden geçirirken Romence harfleri geri ekle.
măr (elma) sözcüğünde hangi işaretli harf bulunur?
- ă
- â
- î
- ț
măr sözcüğünde, breve işareti taşıyan ayrı ünlü ă bulunur.
î harfini doğru tanımlayan ifade hangisidir?
- Yalnızca sıradan sözcüklerin ortasında kullanılır.
- Fiillerde hiçbir zaman kullanılmaz.
- Burada öğretilen durumlarda sözcüğün başında veya sonunda bulunabilir; â ise normalde aynı ünlüyü sözcük içinde gösterir.
- Her yerde ă harfinin yerini alır.
Güncel standart yazımda î, sözcüklerin başında ve -î ile biten mastarların sonunda kullanılır; sözcüklerin içinde ise genellikle â yazılır.
Cümle başında școală sözcüğünün doğru yazıldığı cümle hangisidir?
- Scoala este aproape.
- Școala este aproape.
- Țcoala este aproape.
- școala este aproape.
Cümle başında școală altındaki virgülü korur ve büyük Ș harfiyle başlar: Școala este aproape.
Konuma göre farklı yazılan aynı merkezi ünlüyü kullanan sözcük çifti hangisidir?
- măr ve când
- șapte ve țară
- în ve măr
- mână ve înger
Mână sözcüğün içinde â, înger ise sözcüğün başında î kullanır; iki harf de aynı merkezi ünlüyü gösterir.
Hangi büyük harf/küçük harf çifti aynı Romence harfi gösterir?
- Â / î
- Ș / ț
- Ă / â
- Î / î
Î, î harfinin büyük biçimidir. Harf büyük ya da küçük yazıldığında diakritik işaret korunur.