Özne, yüklem ve doğrudan nesne

Temel bir Romence cümle, yüklem (predicat) çevresinde kurulur. Fiile bağlı olarak cümlede bir özne (subiect) ve doğrudan nesne (complement direct) de bulunabilir. Mara deschide fereastra. (Mara pencereyi açıyor.) cümlesinde Mara özne, deschide yüklem, fereastra ise doğrudan nesnedir.

Özne, yüklem ve doğrudan nesneyi nasıl belirlersin?

Önce zaman, kişi ve sayı bildiren çekimli fiili bul; anlam ve uyumdan yararlanarak özneyi belirle, ardından yalnızca fiil nesne alabiliyorsa doğrudan nesneyi ara.

1. Yüklemi bul. Yüklem, citește (okuyor) örneğindeki gibi tek bir çekimli fiilden veya a pregătit (hazırladı) örneğindeki gibi bir fiil grubundan oluşabilir.
2. Yüklemle bağlantılı kişinin ya da şeyin kim veya ne olduğunu sorarak özneyi bul; ardından kişi ve sayı uyumunu kontrol et: Fata citește. (Kız okuyor.) ama Fetele citesc. (Kızlar okuyor.)
3. Geçişli bir fiilde eylemin kimi veya neyi etkilediğini sor. Ce deschide Mara? (Mara neyi açıyor?) sorusunun cevabı olan fereastra (pencere), doğrudan nesneyi gösterir.

Özne ne zaman söylenmeyebilir veya fiilden sonra gelebilir?

Romencede fiilin son eki özneyi belli ettiği için özne zamiri çoğu zaman söylenmez. Açıkça belirtilen bir özne de yüklemden sonra gelebilir. Bunların ikisi de yalnızca konuşma diline özgü kısaltmalar değil, standart Romencenin yansız kalıplarıdır.

• Pregătim cina. (Akşam yemeğini hazırlıyoruz.) -im eki, söylenmeyen birinci çoğul kişi öznesi noi (biz) olduğunu gösterir.
• Au sosit invitații. (Konuklar geldi.) Bu cümlede invitații, au sosit yükleminden sonra gelmesine rağmen öznedir; çoğul yardımcı fiil au onunla uyumludur.
• Plouă. (Yağmur yağıyor.) kişisizdir ve dil bilgisel öznesi yoktur. Romence, İngilizcedeki it sözcüğüne karşılık gelen işlevsiz bir özne eklemez.

Hangi fiiller doğrudan nesne alır?

Geçişli bir fiil doğrudan nesne alabilir, geçişsiz bir fiil ise alamaz. Bu nedenle eksiksiz bir Romence cümlede nesne bulunması şart değildir.

• Mara deschide fereastra. (Mara pencereyi açıyor.) Geçişli a deschide fiilinin doğrudan nesnesi fereastra sözcüğüdür.
• Trenul sosește. (Tren geliyor.) Geçişsiz a sosi fiili, doğrudan nesne olmadan eksiksiz bir cümle kurar.
• Belirli bir kişiden söz ederken pe ile nesne zamirini sık sık birlikte görürsün: Radu o sună pe Ioana. (Radu, Ioana'yı arıyor.) Doğrudan nesne belirteci pe hakkındaki ayrı kural bu kalıbı açıklar.

Fiilden sonraki bir sözcük ne zaman nesne değildir?

a fi (olmak) fiili bağ fiili olarak kullanıldığında, özneyi tanıtan ya da niteleyen sözcük isim soylu yüklemin bir parçasıdır ve doğrudan nesne değildir. Mihai este medic. (Mihai doktordur.) cümlesinde este medic yüklemdir ve medic sözcüğü öznenin kim olduğunu belirtir. Bunu, raportul sözcüğünün geçişli citește fiilinin doğrudan nesnesi olduğu Mihai citește raportul. (Mihai raporu okuyor.) cümlesiyle karşılaştır.

Kaçınılacak hatalar

• İlk ismin her zaman özne olduğunu varsayma. Au sosit invitații. cümlesinde fiilden sonra gelen invitații özne görevindedir.
• Her cümlede nesne arama. Trenul sosește. ve Plouă. nesne olmadan da eksiksizdir.
• Bağ fiili a fi sonrasındaki nitelemeyi nesne olarak adlandırma. Irina este obosită. cümlesinde obosită, isim soylu yüklemin bir parçası olarak özneyi niteler.