Romencede aynı merkezî ünlü için iki harf kullanılır: î ve â. Güncel standartta yazımı genellikle harfin sözcükteki konumu belirler: în (içinde), mână (el) ve a urî (nefret etmek). Romencedeki diğer aksan işaretli harfler için Romence aksan işaretleri konusuna bak.
î ile â arasında nasıl seçim yapılır?
Sözcüğün başında veya sonunda î yaz. Sıradan bir sözcüğün içinde â yaz. Birleşik ya da ön ekli bir sözcükte, sonraki öge î ile başlıyorsa î harfini koru.
- Sözcük başında î yaz: în (içinde), încă (hâlâ), înger (melek), a începe (başlamak).
- Sözcük sonunda î yaz. Bu kural özellikle -î ile biten mastarlarda görülür: a coborî (aşağı inmek), a hotărî (karar vermek), a urî (nefret etmek).
- Sıradan bir sözcüğün içinde â yaz: mână (el), pâine (ekmek), râu (nehir), România (Romanya).
- Bir ön ekten sonra veya birleşik sözcükte, sonraki öge î ile başlıyorsa î harfini koru: reîncălzi (yeniden ısıtmak), neînțeles (anlaşılmamış), bineînțeles (elbette).
Sözcük ailelerinde ne olur?
Bir sözcük yapım eki veya çekim eki aldığında yazım değişebilir. a coborî mastarında î sözcük sonunda kalır. Aynı sözcük ailesindeki diğer biçimlerde bu ünlü sözcüğün içine geçtiği için â kullanılır: coborâre (iniş), coborând (inerken) ve coborât (inmiş).
Bir ön ek, î harfini kendiliğinden â harfine dönüştürmez. Taban î ile başlıyorsa bu î harfi ön ekten sonra da görünür: încălzi (ısıtmak) sözcüğü reîncălzi (yeniden ısıtmak), înțelege (anlamak) sözcüğü ise subînțelege (üstü kapalı anlamak) olur. Bu nedenle preîntâmpina (önlemek) örneğindeki gibi tek bir sözcükte iki harf de bulunabilir.
î ve â farklı mı telaffuz edilir?
Hayır. Güncel Romence yazımında î ve â aynı ünlü sesi gösterir. Aralarındaki fark yazımsaldır: seçim, ünlünün sözcükteki yerine veya sözcüğün yapısına bağlıdır. İki farklı ses duymaya çalışarak seçim yapma.
Eski yazımlar ve özel adlar nasıl ele alınır?
Romanya Akademisinin 1993 tarihli kararına dayanan güncel standart, sıradan sözcük içi konumlarda â kullanır. Eski kitaplarda ve bazı yayınlarda sözcüğün her yerinde î görebilirsin. Bu, eski bir yazım geleneğidir; günümüzde tarafsız bir metin yazarken varsayılan seçim değildir. Bir kişinin resmî soyadı veya aile adı yerleşmiş yazımını koruyabilir. Bu nedenle adı kendin kurala uydurmak yerine güvenilir bir kaynaktaki biçimi aynen kullan.
Kaçınılacak hatalar
- Sıradan bir sözcüğün başında ân yazma; standart biçim în olur.
- Bir mastarın sonunda â kullanma; a urî yaz, a urâ yazma.
- Güncel standart yazımda iç konumdaki â harfini mână veya câmp sözcüklerinde î ile değiştirme.
- reîncălzi gibi ön ekli bir biçimi reâncălzi yapma. Taban î ile başladığı için bu harf ön ekten sonra korunur.
Ünlü sözcük başında olduğu için hangi sözcük î ile başlar?
- mână
- în
- râu
- România
În sözcüğünde hedef ünlü baştadır. Bu nedenle güncel standart yazımda sözcük î ile başlar.
Yeniden ısıtmak anlamındaki ön ekli fiilin standart yazımı hangisidir?
- reâncălzi
- reîncălzi
- reîncălâzi
- reâncălâzi
încălzi tabanı î ile başlar ve re- ön eki bu harfi ortadan kaldırmaz: reîncălzi.
a coborî fiilinin geçmiş zaman ortacını standart biçimde kullanan cümle hangisi?
- El a coborât repede.
- El a coborît repede.
- El a coborâ repede.
- El a coborîd repede.
Mastar î ile biter, ancak geçmiş zaman ortacında ünlü sözcüğün içine geçtiği için coborât yazılır.
Güncel standart yazıma uyan cümleyi seç.
- Ea vrea să reâncălzească supa.
- Ea vrea să reîncălzască supa.
- Ea vrea să reîncălzească supa.
- Ea vrea să reîncălzească supâ.
încălzi tabanı î harfini re- ön ekinden sonra da korur ve isim supa biçiminde yazılır. Bu nedenle üçüncü seçenek tümüyle güncel standarda uyar.
Hangi ikili güncel standarda uygundur?
- ân ve mână
- în ve mînă
- a urâ ve câmp
- a urî ve câmp
î harfi în sözcüğünün başında ve a urî mastarının sonunda; â harfi ise câmp ve mână gibi sıradan sözcüklerin içinde kullanılır.