Romencede zaman ve sıklık zarfları, bir eylemin ne zaman veya ne sıklıkta gerçekleştiğini gösterir: Azi lucrez, dar mâine mă odihnesc. (Bugün çalışıyorum ama yarın dinleniyorum.) Bu zarflar çekimlenmez.
Hangi Romence zarflar bir olayın ne zaman gerçekleştiğini gösterir?
Bir zaman zarfı seçerken olayın zamanını konuşma anıyla veya bağlamdaki başka bir zaman noktasıyla karşılaştır. Bu zarflar gösterimseldir (deiktiktir): anlamları bu referans noktasına bağlıdır.
| Zarf | Temel anlam | Örnek |
|---|---|---|
| acum | şimdi | Acum sunt acasă. (Şu anda evdeyim.) |
| atunci | o zaman; o sırada | Atunci eram student. (O zaman öğrenciydim.) |
| azi veya astăzi | bugün | Azi citesc. (Bugün okuyorum.) |
| ieri | dün | Ieri am lucrat. (Dün çalıştım.) |
| mâine | yarın | Mâine merg la curs. (Yarın derse gidiyorum.) |
Acum konuşma anını temel alır. Atunci ise bu andan uzak, genellikle öyküde veya konuşmada geçen bir zamana işaret eder: Acum locuiesc aici, dar atunci locuiam la Cluj. (Şimdi burada yaşıyorum ama o zaman Kaloşvar'da yaşıyordum.) Azi ve astăzi sözcüklerinin ikisi de bugün anlamına gelir; azi, günlük dilde kullanılan daha kısa biçimdir.
Zamansal anlam deja, încă ve mai ile nasıl değişir?
Bu kısa zarflar bir eylemin tamamlandığını, sürdüğünü, beklendiğini veya tekrarlandığını gösterir. Türkçe karşılıkları bağlama göre değişir; bu yüzden onları bütün bir cümle içinde öğren.
| Zarf | Genellikle bildirdiği anlam | Örnek |
|---|---|---|
| deja | çoktan; şimdiden | Am ajuns deja. (Çoktan vardım.) |
| încă | hâlâ; henüz | Încă lucrez. (Hâlâ çalışıyorum.) |
| mai | hâlâ, yine veya olumsuz cümlede "artık … değil" | Mai citesc puțin. (Biraz daha okuyacağım.) |
| încă nu | henüz değil | Încă nu am terminat. (Henüz bitirmedim.) |
| nu mai | artık değil | Nu mai lucrez aici. (Artık burada çalışmıyorum.) |
Kullanılan fiil biçimine göre mai zarfının cümledeki yeri değişir. Zamanı taşıyan basit bir çekimli fiille mai, nu sözcüğünden sonra gelir: Nu mai lucrez. Yardımcı fiil varsa mai, yardımcı fiil ile ana fiilin arasına girebilir: Am mai fost aici. (Daha önce de buradaydım / yine buradaydım.) Tekrar, devam ve olumsuz anlam bağlama göre belirlenir; bu yüzden mai için her kullanımda aynı Türkçe karşılık uygun değildir.
Bir olay ne sıklıkta gerçekleşir?
Sıklık zarfları cât de des? (ne sıklıkta?) sorusuna genel bir cevap verir. Aşağıdaki ölçek kesin yüzdeleri değil, genel anlamları gösterir. Adesea ve deseori, sık veya sıklıkla anlamında birbirine yakın seçeneklerdir.
| Zarf | Genel anlam | Örnek |
|---|---|---|
| mereu veya întotdeauna | her zaman | El întârzie mereu. (O her zaman geç kalır.) |
| adesea veya deseori | sık sık; sıklıkla | Citesc adesea seara. (Akşamları sık sık okurum.) |
| uneori | bazen | Uneori merg pe jos. (Bazen yürüyerek giderim.) |
| din când în când | ara sıra | Din când în când merg la teatru. (Ara sıra tiyatroya giderim.) |
| rar | nadiren | Rar beau cafea. (Nadiren kahve içerim.) |
| niciodată | asla; hiçbir zaman | Nu întârzii niciodată. (Asla geç kalmam.) |
Zaman ve sıklık zarfları cümlede nereye gelir?
Bir zaman zarfı veya zarf grubu cümlenin başında ya da sonunda yer alabilir. Sıklık ve görünüş bildiren zarflar çoğu zaman fiile yakın durur. Ancak konuşan kişi zamanı veya sıklığı öne çıkarmak istediğinde Romence başka konumlara da izin verir.
- Bir zaman zarfı cümlenin zaman çerçevesini kurabilir: Mâine merg la curs. (Yarın derse gidiyorum.) Cümlenin sonunda da yer alabilir: Merg la curs mâine. (Derse yarın gidiyorum.) İlk cümlede yarın öne çıkar. Romencede aynı konumu her cümlede kullanmak zorunlu değildir.
- Bir sıklık zarfı fiilden önce gelebilir: Mereu citesc seara. (Akşamları her zaman okurum.) Fiilden sonra da gelebilir: Citesc mereu seara. Seçilen konum, cümlede neyin odaklandığını değiştirebilir.
- Fiil olarak a fi kullanıldığında sıklık zarfı genellikle fiilden sonra gelir: Sunt mereu acasă. (Her zaman evdeyim.)
- Birleşik bir fiil yapısında mai, yardımcı fiil ile ana fiilin arasına girebilir: Am mai fost aici. (Daha önce burada bulundum.)
Neden niciodată ile birlikte nu kullanılır?
Tarafsız bir olumsuz cümlede nu sözcüğünü zamanı taşıyan çekimli fiilden önce getir ve hiçbir zaman anlamı için niciodată kullan: Nu lucrez niciodată duminica. (Pazar günleri asla çalışmam.) Romence her iki olumsuz öğeyi de korur; bu öğeler birlikte tek bir olumsuz anlam verir.
Hangi Romence zarf "yarın" anlamına gelir?
- ieri
- atunci
- mâine
- acum
Mâine bugünden sonraki günü belirtir. Ieri dün, acum şimdi, atunci ise o zaman veya o sırada anlamına gelir.
"Henüz bitirmedim" anlamındaki cümleyi tamamla: ___ nu am terminat.
- Deja
- Încă
- Atunci
- Mereu
Încă nu, henüz değil anlamına gelir. Deja çoktan demektir; atunci ve mereu ise beklenen bir eylemin tamamlanmadığını anlatmaz.
Hangi cümle "Pazar günleri asla çalışmam" anlamına gelir?
- Nu lucrez niciodată duminica.
- Lucrez deja duminica.
- Încă lucrez duminica.
- Lucrez mereu duminica.
Romencede nu ve niciodată birlikte kullanılarak tek bir olumsuz anlam kurulur: nu lucrez niciodată, asla çalışmam demektir.
Hangi ikili sırasıyla "Artık burada çalışmıyorum" ve "Henüz burada çalışmıyorum" anlamlarını verir?
- Încă nu lucrez aici. / Nu mai lucrez aici.
- Deja lucrez aici. / Mereu lucrez aici.
- Nu lucrez niciodată aici. / Lucrez rar aici.
- Nu mai lucrez aici. / Încă nu lucrez aici.
Nu mai lucrez aici. artık burada çalışmadığım anlamına gelir. Încă nu lucrez aici. ise henüz burada çalışmadığım anlamına gelir.
Zarfların cümledeki yeriyle ilgili hangi ifade doğrudur?
- Her zaman zarfı fiilden sonra gelmelidir.
- Her sıklık zarfı cümlenin başında olmalıdır.
- Bir zaman zarfı odağı değiştirmek için yer değiştirebilir: Mâine merg la curs ya da Merg la curs mâine.
- Niciodată olumsuz bir cümlede nu sözcüğünün yerini alır.
Romencede zaman zarfları birden fazla konumda bulunabilir. Konuşan kişi zamanı öne çıkarmak için zarfın yerini değiştirebilir. Niciodată tarafsız olumsuz kalıpta nu sözcüğünün yerini almaz.